Ο ύπνος ως ένδειξη ψυχικής ισορροπίας: μια ψυχαναλυτική ματιά μέσα από τη σκέψη του Winnicott

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Ο ύπνος είναι μια βασική ανθρώπινη ανάγκη. Δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά και την ψυχική μας ζωή. Όταν ο ύπνος είναι βαθύς και ξεκουραστικός, συνήθως ξυπνάμε με την αίσθηση ότι κάτι μέσα μας έχει ηρεμήσει και οργανωθεί. Όταν όμως ο ύπνος είναι ανήσυχος, διακεκομμένος ή γεμάτος εφιάλτες, συχνά αυτό αποτελεί ένα μήνυμα ότι κάτι στον εσωτερικό μας κόσμο βρίσκεται σε ένταση.

Ψυχανάλυση και ύπνος

Η ψυχανάλυση από νωρίς ενδιαφέρθηκε για τη σχέση ανάμεσα στον ύπνο και την ψυχική ζωή. Ο Sigmund Freud συνέδεσε τον ύπνο με το όνειρο και με τις ασυνείδητες επιθυμίες, υποστηρίζοντας ότι τα όνειρα βοηθούν τον άνθρωπο να διατηρεί τον ύπνο του επεξεργαζόμενος ψυχικό υλικό που δεν μπορεί εύκολα να εμφανιστεί στην καθημερινή σκέψη.

Αργότερα, άλλοι ψυχαναλυτές έδωσαν έμφαση όχι μόνο στο περιεχόμενο των ονείρων αλλά και στις συνθήκες που επιτρέπουν στον άνθρωπο να αφεθεί στον ύπνο. 

Σε αυτή τη συζήτηση σημαντική είναι η συμβολή του Donald Winnicott, ο οποίος προσέγγισε τον ύπνο μέσα από τη θεωρία του για την ανάπτυξη του εαυτού και τη σχέση του παιδιού με το περιβάλλον.

OWinnicott δεν έγραψε ένα βιβλίο ειδικά για τον ύπνο, όμως σε πολλά κείμενά του, όπως στο The Maturational Processes and the Facilitating Environment, αναφέρεται στην ψυχική βάση που κάνει τον ύπνο εφικτό.Σύμφωνα με τη σκέψη του, για να μπορέσει ένας άνθρωπος να κοιμηθεί χρειάζεται να αισθάνεται ότι βρίσκεται σε ένα περιβάλλον αρκετά ασφαλές.

Ο ύπνος προϋποθέτει μια μορφή παράδοσης. Όταν κοιμόμαστε, αφήνουμε για λίγο τον έλεγχο του εαυτού μας και αποσυρόμαστε από τον εξωτερικό κόσμο. Για να συμβεί αυτό χρειάζεται μια βασική αίσθηση εμπιστοσύνης ότι ο κόσμος γύρω μας δεν είναι απειλητικός.

Ο Winnicott συνδέει αυτή την εμπειρία με τις πρώτες σχέσεις της ζωής. Το βρέφος μπορεί να κοιμηθεί όταν αισθάνεται ότι η παρουσία της μητέρας είναι αξιόπιστη και σταθερή. Ακόμη και όταν η μητέρα δεν βρίσκεται κυριολεκτικά δίπλα του, το παιδί έχει αρχίσει να εσωτερικεύει την αίσθηση ότι υπάρχει κάποιος που το φροντίζει. Αυτή η εμπειρία δημιουργεί το υπόβαθρο για μια βασική αίσθηση ασφάλειας.

Η ικανότητα να είναι κανείς μόνος

Σε ένα από τα γνωστά του κείμενα, ο Winnicott μιλά για την «ικανότητα να είναι κανείς μόνος». Δεν εννοεί τη μοναξιά, αλλά την ικανότητα να βρίσκεται κανείς με τον εαυτό του χωρίς έντονο άγχος. Αυτή η ικανότητα, σύμφωνα με τον ίδιο, αναπτύσσεται όταν το παιδί έχει βιώσει μια σταθερή και αξιόπιστη παρουσία φροντίδας. Με άλλα λόγια, το άτομο μπορεί να είναι μόνο επειδή μέσα του υπάρχει η εμπειρία ενός άλλου που το στηρίζει. Η σκέψη αυτή έχει άμεση σχέση με τον ύπνο.

Για να κοιμηθούμε χρειάζεται να μπορέσουμε να μείνουμε για λίγο μόνοι με τον εσωτερικό μας κόσμο. Αν αυτή η εμπειρία συνοδεύεται από ασφάλεια, τότε ο ύπνος έρχεται σχετικά φυσικά. Αν όμως ο εσωτερικός κόσμος είναι γεμάτος ένταση, φόβο ή ανησυχία, τότε η διαδικασία του ύπνου μπορεί να γίνει δύσκολη.

Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι η δυσκολία στον ύπνο εμφανίζεται κυρίως το βράδυ, όταν οι δραστηριότητες της ημέρας σταματούν. Κατά τη διάρκεια της ημέρας η προσοχή στρέφεται προς τα έξω: στη δουλειά, στις υποχρεώσεις, στις σχέσεις. Τη νύχτα όμως ο εξωτερικός θόρυβος μειώνεται και ο άνθρωπος έρχεται πιο κοντά στον εσωτερικό του κόσμο.

Σκέψεις, συναισθήματα και ανησυχίες που ίσως δεν είχαν χώρο μέσα στη μέρα μπορεί να εμφανιστούν εκείνη τη στιγμή. Σε αυτή την κατάσταση κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται να αφεθούν στον ύπνο. Η σκέψη συνεχίζει να λειτουργεί έντονα, το σώμα παραμένει σε εγρήγορση και ο ύπνος καθυστερεί. Άλλοι κοιμούνται αλλά ξυπνούν συχνά μέσα στη νύχτα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται εφιάλτες ή πολύ πρωινές αφυπνίσεις. Αυτά τα φαινόμενα δεν είναι απαραίτητα ένδειξη σοβαρού προβλήματος, αλλά μπορεί να αποτελούν ένα σημάδι ότι ο ψυχισμός βρίσκεται σε περίοδο έντασης.

Ο Ύπνος ως Καθρέφτης του Ψυχισμού

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, ο ύπνος λειτουργεί και ως χώρος ψυχικής επεξεργασίας. Κατά τη διάρκεια της νύχτας ο νους συνεχίζει να δουλεύει με έναν διαφορετικό τρόπο από ό,τι όταν είμαστε ξύπνιοι. Εμπειρίες της ημέρας, συναισθήματα και σκέψεις οργανώνονται και μετασχηματίζονται.

Τα όνειρα αποτελούν ένα μέρος αυτής της διαδικασίας. Όταν αυτή η επεξεργασία γίνεται σχετικά ομαλά, ο άνθρωπος ξυπνά με την αίσθηση ότι έχει ξεκουραστεί. Όταν όμως το ψυχικό υλικό είναι ιδιαίτερα φορτισμένο, ο ύπνος μπορεί να διαταραχθεί. Οι εφιάλτες, για παράδειγμα, συχνά συνδέονται με έντονα συναισθήματα που δεν έχουν ακόμη βρει έναν τρόπο να εκφραστούν ή να κατανοηθούν.

Η σκέψη του Winnicott μας βοηθά να δούμε ότι ο ύπνος δεν είναι μόνο μια βιολογική διαδικασία αλλά και μια σχέση με τον εαυτό και τον κόσμο. Αν ο άνθρωπος αισθάνεται ότι ο κόσμος είναι σχετικά προβλέψιμος και ότι οι σχέσεις του έχουν μια βασική σταθερότητα, τότε μπορεί πιο εύκολα να χαλαρώσει και να κοιμηθεί. Αντίθετα, όταν κυριαρχεί η αίσθηση ανασφάλειας ή εσωτερικής έντασης, ο ύπνος μπορεί να γίνει δύσκολος. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δυσκολία στον ύπνο έχει αποκλειστικά ψυχολογική αιτία. Ο ύπνος επηρεάζεται και από πολλούς άλλους παράγοντες, όπως η σωματική υγεία, οι συνήθειες της καθημερινότητας ή το άγχος της ζωής.

Ωστόσο, η ψυχαναλυτική προσέγγιση μας υπενθυμίζει ότι ο ύπνος είναι επίσης ένα παράθυρο προς την ψυχική μας κατάσταση. Μερικές φορές η προσοχή στον ύπνο μπορεί να λειτουργήσει σαν ένας τρόπος να ακούσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Αν ο ύπνος μας γίνεται συστηματικά δύσκολος, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει αυτή την περίοδο στη ζωή μας. Υπάρχει κάποια ανησυχία που μας απασχολεί; Κάποιο συναίσθημα που δεν βρίσκει εύκολα χώρο μέσα στην καθημερινότητα;

Η ψυχαναλυτική σκέψη δεν αντιμετωπίζει τον ύπνο μόνο ως πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, αλλά και ως μια ένδειξη της εσωτερικής μας ισορροπίας. Όταν ο άνθρωπος μπορεί να κοιμηθεί, να ονειρευτεί και να ξυπνήσει ξεκούραστος, αυτό συχνά σημαίνει ότι ο ψυχισμός του καταφέρνει να επεξεργάζεται τις εμπειρίες της ζωής με έναν σχετικά δημιουργικό τρόπο. 

Με αυτή την έννοια, ο ύπνος αποτελεί ένα μικρό αλλά σημαντικό κριτήριο της ψυχικής υγείας. Δεν χρειάζεται να είναι τέλειος.

Όλοι περνάμε περιόδους όπου κοιμόμαστε λιγότερο ή πιο ανήσυχα. Όμως η γενική αίσθηση ότι μπορούμε να αφεθούμε στον ύπνο και να επιστρέψουμε το πρωί με μια σχετική αίσθηση ηρεμίας είναι συχνά ένα σημάδι ότι ο εσωτερικός μας κόσμος βρίσκει τρόπους να φροντίζει τον εαυτό του.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Δούκας Πρωτόγηρος - Ψυχολόγος

Δούκας Πρωτόγηρος: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος άδειας ασκήσεως επαγγέλματος (Αρ. Πρωτ. 1536) και τακτικό μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ). Aπόφοιτος του τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, καθώς και εκπαιδευόμενος στην Ψυχαναλυτική/Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπείας στο Ινστιτούτο ΔΙ.ΚΕ.Ψ.Υ.

6979245913

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...