Πώς επηρεάζει η εργασία την ταυτότητα και την ψυχική μας υγεία

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

«Τι δουλειά κάνεις;». Πόσες φορές έχουμε θέσει αυτή την ερώτηση σε κάποιον που μόλις γνωρίσαμε; Και πόσες φορές, στην προσπάθειά μας να περιγράψουμε τον εαυτό μας, ξεκινάμε αυτόματα από την επαγγελματική μας ιδιότητα;

Η εργασία είναι το μέσο εξασφάλισης των προς το ζην, αλλά η σχέση μας μαζί της υπερβαίνει κατά πολύ το απλό οικονομικό συμβόλαιο. Η δουλειά μας αποτελεί κομμάτι της ταυτότητάς μας, επηρεάζοντας βαθιά την αυτοεκτίμηση, τις σχέσεις και την ψυχική μας υγεία.

Η εργασία ως πυλώνας της ταυτότητας

Η εργασία παρέχει στους περισσότερους από εμάς έναν από τους βασικούς μας ρόλους στην κοινωνία: αυτόν του εργαζόμενου. Είναι ένας ρόλος στον οποίο αφιερώνουμε μεγάλο μέρος της ζωής μας, αντλώντας την αίσθηση του ανήκειν και της συνεισφοράς και βρίσκοντας μέσα από αυτόν σκοπό, κατεύθυνση και ένα νόημα που δομεί την καθημερινότητά μας.

Μάλιστα, η σχέση ανάμεσα στην εργασία και την προσωπικότητα είναι αμφίδρομη: επιλέγουμε ένα επάγγελμα βάσει του ποιοι είμαστε, αλλά με τον καιρό οι επαγγελματικές εμπειρίες μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Έτσι, η δουλειά γίνεται για πολλούς μια σημαντική πηγή ταυτότητας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ικανοποίηση από την εργασία παίζει καθοριστικό ρόλο. Όταν νιώθουμε ότι αξιοποιούμε τις ικανότητές μας, το εργασιακό περιβάλλον μάς στηρίζει και η αξία μας αναγνωρίζεται, τότε η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας ενισχύεται. Αντίθετα, η χρόνια δυσαρέσκεια, η αίσθηση ότι η δουλειά δεν μας ταιριάζει ή ότι δεν βρίσκουμε πλέον νόημα σε αυτό που κάνουμε, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμηση και τη συναισθηματική μας ισορροπία.

Η ψυχολογική σημασία της εργασιακής ικανοποίησης

Η εργασιακή ικανοποίηση επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, από το περιβάλλον και τις συνθήκες μέχρι τις αποδοχές, το είδος των καθηκόντων, αλλά και την ποιότητα της συνεργασίας με συναδέλφους και προϊστάμενους. Έρευνα του Jobseeker αποκάλυψε, επίσης, τη μεγάλη σημασία των παροχών που στηρίζουν την ψυχική υγεία, με το 77% των επαγγελματιών να τις θεωρεί σήμερα απαραίτητες για την ικανοποίηση από την εργασία του.

Σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, όταν η εργασία μάς ανταμείβει σε προσωπικό επίπεδο, η επίδρασή της στην ψυχική μας υγεία είναι πολυεπίπεδη. Οι θετικές εμπειρίες στον εργασιακό χώρο γεννούν συναισθήματα χαράς και ενθουσιασμού, τα οποία λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στο στρες.

Η ικανοποίηση μάς κινητοποιεί να θέτουμε στόχους, να καλλιεργούμε δεξιότητες και να αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες, ενισχύοντας έτσι την αυτοπεποίθηση και την ανθεκτικότητά μας απέναντι στις προκλήσεις.

Παράλληλα, όταν οι απαιτήσεις της δουλειάς είναι διαχειρίσιμες, έχουμε περισσότερη ενέργεια και διάθεση να φροντίσουμε τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας. Εργαζόμενοι που είναι ικανοποιημένοι από τη δουλειά τους είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν πρακτικές αυτοφροντίδας, να εφαρμόσουν τεχνικές διαχείρισης στρες και να ζητήσουν στήριξη όταν τη χρειάζονται.

Αντίθετα, η εργασιακή δυσαρέσκεια λειτουργεί ως σημαντική πηγή ψυχολογικής επιβάρυνσης. Όταν η δουλειά δεν ανταποκρίνεται στις δεξιότητες, τα ενδιαφέροντα ή τις αξίες μας, το γνωστικό και συναισθηματικό φορτίο αυξάνεται δραματικά, οδηγώντας σε υψηλά επίπεδα στρες. Η συνεχής αυτή ένταση μπορεί να εξελιχθεί σε εργασιακή εξουθένωση (burnout), μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από συναισθηματική εξάντληση, κυνισμό και μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στον εργασιακό χώρο. Η δυσαρέσκεια επηρεάζει την ισορροπία μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής, με το άγχος και τη δυσφορία να διαχέονται σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητάς μας.

«Παγιδευμένοι» στη λάθος δουλειά

Στις περιπτώσεις που το άτομο βιώνει εργασιακή δυσαρέσκεια και ταυτόχρονα νιώθει ότι οι επιλογές του είναι περιορισμένες, καταλήγει να αισθάνεται παγιδευμένο στη δουλειά του. Σύμφωνα με πρόσφατη ποιοτική μελέτη, οι εργαζόμενοι νιώθουν ότι δεν έχουν εναλλακτικές κυρίως όταν πιστεύουν ότι η αλλαγή θα φέρει πτώση στο επίπεδο του μισθού ή της θέσης τους, θεωρούν την ηλικία τους ανασταλτικό παράγοντα, υποτιμούν τις δυνατότητές τους ή φοβούνται το άγνωστο και την αβεβαιότητα.

Αυτή η κατάσταση τούς πυροδοτεί αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα, τα οποία επιδεινώνονται όσο η κατάσταση παρατείνεται. Η ενέργεια μειώνεται, το άγχος εντείνεται και συχνά εμφανίζονται καταθλιπτική διάθεση ή ακόμη και αίσθημα απελπισίας. Δεν είναι σπάνιο να προκύψουν και σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι ή διαταραχές ύπνου.

Η ψυχική επιβάρυνση της ανεργίας

Αν η εργασία διαμορφώνει την ταυτότητά μας, τι συμβαίνει όταν τη χάνουμε; Η ανεργία είναι καταρχάς οικονομική πρόκληση, αλλά μπορεί να εξελιχθεί και σε υπαρξιακή κρίση.

Η δομή που προσφέρει η εργασία (οι ώρες στο γραφείο, οι στόχοι, η κοινωνική αλληλεπίδραση) εξαφανίζεται. Η έλλειψη επαγγελματικού ρόλου μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα ματαιότητας, απομόνωσης και χαμηλής αυτοεκτίμησης. Μελέτες δείχνουν ότι η μακροχρόνια ανεργία συνδέεται με αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους, ακόμη και αυτοκτονικού ιδεασμού.

Όσοι βρίσκονται εκτός της αγοράς εργασίας μπορεί να αισθάνονται ότι έχουν χάσει όχι μόνο τη δουλειά τους, αλλά και τη θέση τους στην κοινωνία.

Ανάμεσα στην εργασία και τον εαυτό μας

Η σχέση με την εργασία είναι βαθιά προσωπική και σίγουρα όχι μονοδιάστατη. Μπορεί να μας προσφέρει νόημα, ασφάλεια και εξέλιξη, αλλά μπορεί επίσης να μας φθείρει όταν δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες ή τις αξίες μας. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε έγκαιρα τα σημάδια που μας δείχνουν ότι κάτι δεν λειτουργεί πια και να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να αναζητήσει στήριξη, νέες επιλογές ή διαφορετικές διαδρομές.

Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι μπορεί η δουλειά να είναι κομμάτι της ταυτότητάς μας, αλλά η ταυτότητά μας δεν εξαντλείται στη δουλειά μας. Είναι πιο σύνθετη και πιο ανθεκτική από οποιονδήποτε επαγγελματικό ρόλο.

Βιβλιογραφία

Fryers, T. Work, identity and health. Clinical Practice & Epidemiology in Mental Health. 2006 May 31;2:12.

Wille, B., & De Fruyt, F. (2014). Vocations as a source of identity: Reciprocal relations between Big Five personality traits and RIASEC characteristics over 15 years. Journal of Applied Psychology, 99(2), 262–281.

Adiga, U., Rai, T., & Kamath, D. M. (2023). Unveiling the nexus: Job satisfaction’s influence on employee mental well-being – A review. International Journal of Chemical and Biochemical Sciences, 24(4), 193–197.

Feenstra-Verschure MT., Kooij D, Freese C., Van der Velde M., Lysova EI. (2023). “Locked at the job”: a qualitative study on the process of this phenomenon. Career Development International, Vol. 28 No. 1 pp. 92–120.

Arena, A. F., Mobbs, S., Sanatkar, S., Williams, D., Collins, D., Harris, M., Harvey, S. B., & Deady, M. (2023). Mental health and unemployment: A systematic review and meta-analysis of interventions to improve depression and anxiety outcomes. Journal of Affective Disorders, 335, 450–472.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...