Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Η απώθηση αποτελεί έναν από τους πιο καθοριστικούς αμυντικούς μηχανισμούς στην ιστορία της ψυχολογίας. Ως έννοια εισήχθη από τον Sigmund Freud στις αρχές του 20ού αιώνα και αναφέρεται στη διαδικασία με την οποία το άτομο αποκλείει ασυνείδητα ανεπιθύμητες ή απειλητικές αναμνήσεις, σκέψεις και συναισθήματα από το συνειδητό, με σκοπό τη μείωση του άγχους.
Αν και αρχικά η απώθηση συνδέθηκε σχεδόν αποκλειστικά με την ψυχαναλυτική θεωρία, στη συνέχεια μελετήθηκε και ερμηνεύτηκε υπό το πρίσμα διαφορετικών θεωρητικών προσεγγίσεων, συμπεριλαμβανομένων της Ψυχοδυναμικής θεωρίας, της Θεραπείας Σχημάτων, της Gestalt και της Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας (CBT). Η παρούσα ανάλυση επιχειρεί μια πολυδιάστατη κατανόηση της απώθησης, εξετάζοντας την εξέλιξή της, τους τρόπους με τους οποίους ορίζεται σε διαφορετικά θεωρητικά πλαίσια, καθώς και τις θεραπευτικές εφαρμογές της.
Η ψυχοδυναμική θεώρηση τοποθετεί την απώθηση στο κέντρο της ψυχικής ζωής.
Ο Freud (1915/1957) όρισε την απώθηση ως τον θεμέλιο λίθο της ψυχανάλυσης, εφόσον εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο το ασυνείδητο παραμένει ενεργό. Διέκρινε την πρωτογενή απώθηση, δηλαδή την αρχική απομάκρυνση επιθυμιών από τη συνείδηση, από τη δευτερογενή απώθηση, δηλαδή την ενεργητική διατήρηση αυτών των περιεχομένων στο ασυνείδητο.
Η Anna Freud (1936/1966) συνέχισε την ανάλυση, παρουσιάζοντας την απώθηση ως τον κεντρικό μηχανισμό άμυνας που υποστηρίζει ή συνδέεται με πολλούς άλλους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απώθηση λειτουργεί προστατευτικά, όμως έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση των απωθημένων επιθυμιών και αναμνήσεων με έμμεσους τρόπους: μέσω των ονείρων, των φροϋδικών ολισθημάτων, των συμπτωμάτων νεύρωσης ή ακόμη και ψυχοσωματικών εκδηλώσεων.
Παρά τη μεγάλη της επιρροή, η έννοια της απώθησης αμφισβητήθηκε στη σύγχρονη έρευνα, καθώς οι γνωσιακές νευροεπιστήμες προτείνουν εναλλακτικές εξηγήσεις που σχετίζονται με μηχανισμούς μνήμης, όπως η εκούσια καταστολή ή η αποσύνδεση (Erdelyi, 2006; Anderson & Hanslmayr, 2014).
Η Θεραπεία Σχημάτων (Schema Therapy) του Jeffrey Young (Young, Klosko, & Weishaar, 2003) προσφέρει μια εναλλακτική κατανόηση της απώθησης. Σε αυτό το μοντέλο, η απώθηση μπορεί να ερμηνευτεί ως στρατηγική αποφυγής απέναντι σε πρώιμα δυσλειτουργικά σχήματα (Early Maladaptive Schemas). Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με ένα σχήμα που προκαλεί έντονο ψυχικό πόνο, όπως εγκατάλειψη ή μειονεξία, ενεργοποιείται ένας τρόπος αντιμετώπισης που ονομάζεται “Detached Protector mode”. Το άτομο τότε απωθεί ή αποσυνδέεται από τα επώδυνα συναισθήματα, εμφανιζόμενο αποστασιοποιημένο ή «παγωμένο».
Αν και αυτό προσφέρει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, μακροπρόθεσμα συντηρεί τη δυσλειτουργία. Στη θεραπεία, η απώθηση ξεπερνιέται μέσω τεχνικών όπως το imagery rescripting και οι βιωματικοί διάλογοι καρέκλας, που βοηθούν το άτομο να επανασυνδεθεί με το συναίσθημα και να το επεξεργαστεί σε ένα ασφαλές περιβάλλον (Arntz & Jacob, 2013).
Η προσέγγιση Gestalt δίνει μια διαφορετική ερμηνεία της απώθησης, εστιάζοντας στην έννοια της επίγνωσης. Σύμφωνα με την κλασική διατύπωση των Perls, Hefferline και Goodman (1951/1994), τα ψυχολογικά προβλήματα εμφανίζονται όταν ο κύκλος της εμπειρίας διακόπτεται. Η απώθηση, μέσα από αυτό το πρίσμα, δεν θεωρείται ένας ασυνείδητος μηχανισμός άμυνας αλλά ένα έλλειμμα ή μια διακοπή της επίγνωσης. Το άτομο δεν ολοκληρώνει τη διαδικασία βίωσης του συναισθήματος στο «εδώ και τώρα», με αποτέλεσμα αυτό να μένει ανολοκλήρωτο.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
Η θεραπευτική εργασία στη Gestalt επικεντρώνεται στην ανάκτηση της επίγνωσης μέσω βιωματικών τεχνικών, όπως ο διάλογος με άδεια καρέκλα, η σωματική επίγνωση και η εστίαση στο παρόν. Έτσι, το άτομο ενθαρρύνεται να βιώσει εκ νέου το απωθημένο συναίσθημα και να ολοκληρώσει τον κύκλο της εμπειρίας, επιτυγχάνοντας ψυχική ολοκλήρωση.
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) προσφέρει μια ακόμη οπτική για την κατανόηση της απώθησης. Σε αντίθεση με την ψυχοδυναμική που εστιάζει στο ασυνείδητο, η CBT αντιμετωπίζει την απώθηση περισσότερο ως γνωσιακή και συμπεριφορική αποφυγή. Στο πλαίσιο της CBT, τα άτομα συχνά εμπλέκονται σε στρατηγικές καταστολής σκέψεων (thought suppression) ή σε συμπεριφορές αποφυγής, οι οποίες οδηγούν σε βραχυπρόθεσμη μείωση του άγχους, αλλά σε μακροπρόθεσμη διατήρηση του προβλήματος (Clark & Beck, 2010).
Έρευνες έχουν δείξει ότι η εκούσια προσπάθεια καταστολής σκέψεων οδηγεί συχνά στο αντίθετο αποτέλεσμα, το λεγόμενο «rebound effect», δηλαδή στην αύξηση της συχνότητας των ανεπιθύμητων σκέψεων (Wenzlaff & Wegner, 2000). Από αυτή την άποψη, η απώθηση μπορεί να γίνει αντιληπτή ως δυσλειτουργική στρατηγική διαχείρισης των γνωσιακών περιεχομένων.
Οι θεραπευτικές τεχνικές της CBT, όπως η γνωσιακή αναδόμηση (cognitive restructuring), η σταδιακή έκθεση και οι τεχνικές ενσυνειδητότητας (mindfulness), βοηθούν το άτομο να σταματήσει να απωθεί ή να καταστέλλει τις σκέψεις του και να μάθει αντ’ αυτού να τις αποδέχεται και να τις επεξεργάζεται με λειτουργικό τρόπο (Beck, 2011). Με τον τρόπο αυτό, η CBT αντιμετωπίζει την απώθηση όχι ως μόνιμο μηχανισμό άμυνας, αλλά ως γνωσιακή στρέβλωση ή συμπεριφορική συνήθεια που μπορεί να τροποποιηθεί με εκπαίδευση και εξάσκηση.
Η συγκριτική θεώρηση των διαφορετικών προσεγγίσεων δείχνει ότι, αν και οι θεωρητικές ερμηνείες διαφέρουν, υπάρχει ένα κοινό στοιχείο: η απώθηση λειτουργεί ως προστατευτικός μηχανισμός βραχυπρόθεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα συντηρεί τη δυσλειτουργία και τον ψυχικό πόνο.
ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΣΙΑΚΟ ΤΡΑΥΜΑ
Εγκαιρη εγγραφή: έως 30 Ιουλίου 2026 | Διοργάνωση: PSYVERSITY
Τα σεμινάρια απευθύνονται σε Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας που έχουν ενδιαφέρον να εξειδικευθούν στη θεραπεία του ψυχικού τραύματος υπό το πρίσμα της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης στην Θεραπεία.
Στην ψυχοδυναμική παράδοση ερμηνεύεται ως ασυνείδητος αποκλεισμός, στη Θεραπεία Σχημάτων ως αποφυγή που συντηρεί τα σχήματα, στη Gestalt ως διακοπή της επίγνωσης και στη CBT ως δυσλειτουργική στρατηγική γνωσιακής και συμπεριφορικής αποφυγής. Παρά τις διαφορές, όλες οι προσεγγίσεις καταλήγουν στο ότι η θεραπευτική εργασία απαιτεί την αναγνώριση, την αποδοχή και την επεξεργασία των απωθημένων συναισθημάτων και σκέψεων.
Συμπερασματικά, η απώθηση παραμένει μια κεντρική και πολυδιάστατη έννοια στην ψυχολογία. Αν και η επιστημονική κοινότητα έχει διαφοροποιηθεί ως προς τον ορισμό και την ερμηνεία της, η μελέτη της συνεχίζει να προσφέρει σημαντικές γνώσεις για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται τον ψυχικό πόνο.
Η πολυδιάστατη θεώρηση που συνδυάζει την ψυχοδυναμική, τη Θεραπεία Σχημάτων, την Gestalt και τη CBT επιτρέπει μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση και προσφέρει πλούσιες θεραπευτικές δυνατότητες, που συμβάλλουν στην ψυχική υγεία και την προσωπική ανάπτυξη.
Βιβλιογραφία
Anderson, M. C., & Hanslmayr, S. (2014). Neural mechanisms of motivated forgetting. Trends in Cognitive Sciences, 18(6), 279–292. doi.org/10.1016/j.tics.2014.03.002
Arntz, A. (2012). Imagery rescripting as a therapeutic technique: Review of clinical trials, basic studies, and research agenda. Journal of Experimental Psychopathology, 3(2), 189–208. doi.org/10.5127/jep.024211
Arntz, A., & Jacob, G. (2013). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach.Wiley-Blackwell.
Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (2nd ed.). Guilford Press.
Clark, D. A., & Beck, A. T. (2010). Cognitive therapy of anxiety disorders: Science and practice. Guilford Press.
Erdelyi, M. H. (2006). The unified theory of repression. Behavioral and Brain Sciences, 29(5), 499–551. doi.org/10.1017/S0140525X06009113
Freud, A. (1966). The ego and the mechanisms of defence (Rev. ed., C. Baines, Trans.). International Universities Press. (Original work published 1936)
Freud, S. (1957). Repression. In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 14, pp. 141–158). Hogarth Press. (Original work published 1915)
Perls, F., Hefferline, R., & Goodman, P. (1994). Gestalt therapy: Excitement and growth in the human personality.Gestalt Journal Press. (Original work published 1951)
Wenzlaff, R. M., & Wegner, D. M. (2000). Thought suppression. Annual Review of Psychology, 51(1), 59–91. doi.org/10.1146/annurev.psych.51.1.59
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Χλιάρα Ιωάννα Ίλια - Σύμβουλος Ψ.Υγείας
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
