Λογική vs Συναίσθημα: ποιος νομίζεις ότι κερδίζει;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Αν υπάρχει ένα αφήγημα που πέρασε σχεδόν αδιαμφισβήτητο από γενιά σε γενιά, είναι αυτό: ότι η λογική είναι το “σωστό” και το συναίσθημα το “πρόβλημα”. Ότι για να πάρεις καλές αποφάσεις πρέπει να αφήσεις στην άκρη αυτό που νιώθεις και να εμπιστευτείς αυτό που σκέφτεσαι.

Ακούγεται ώριμο. Ακούγεται σοβαρό. Ακούγεται και λίγο ανώτερο. Μόνο που δεν είναι ακριβώς αλήθεια. Γιατί το να λες σε έναν άνθρωπο να λειτουργήσει χωρίς συναίσθημα είναι σαν να του λες να οδηγήσει χωρίς τιμόνι, αλλά να νιώθει περήφανος που κρατάει σταθερά το γκάζι.

Κι όμως, αυτό ακριβώς κάνουμε.

Η λογική έχει πάντα μέσα της συναίσθημα 

Υπάρχει μια σχεδόν αλαζονική πίστη ότι μπορούμε να σκεφτούμε αντικειμενικά, αποστασιοποιημένα, “ψυχρά”. Ότι κάπου μέσα μας υπάρχει ένα σημείο που λειτουργεί σαν υπολογιστής, χωρίς επιρροές, χωρίς φορτίο. Δεν υπάρχει.

Κάθε φορά που λες «αυτό είναι η πιο λογική επιλογή», στην πραγματικότητα λες «αυτό μου φαίνεται πιο σωστό». Και το «σωστό» δεν είναι μαθηματική έννοια. Είναι ψυχολογική. Είναι αυτό που σου δημιουργεί ασφάλεια. Αυτό που μειώνει την αβεβαιότητα.

Αυτό που ταιριάζει με τις αξίες σου. Και όλα αυτά είναι βαθιά συναισθηματικά. Δηλαδή, η λογική σου δεν αποφασίζει σε κενό. Πατάει πάνω σε ένα έδαφος που έχει ήδη διαμορφωθεί από το συναίσθημα. Αν αφαιρέσεις το συναίσθημα, δεν μένει «καθαρή σκέψη». Μένει αποδιοργάνωση.

Το συναίσθημα δεν είναι χάος, εμπεριέχει μέσα του τη λογική 

Από την άλλη πλευρά, το συναίσθημα έχει υποστεί μια άδικη δαιμονοποίηση. Παρουσιάζεται σαν κάτι ανεξέλεγκτο, υπερβολικό, σχεδόν επικίνδυνο. Σαν να είναι μια εσωτερική αδυναμία που πρέπει να περιοριστεί. Αλλά ας το πούμε απλά: το συναίσθημα δεν είναι χαοτικό. Είναι ταχύ. Δεν είναι παράλογο. Είναι συμπυκνωμένο.

Ο φόβος δεν εμφανίζεται τυχαία. Είναι η εκτίμηση ότι κάτι μπορεί να σε απειλήσει. Ο θυμός δεν είναι ξαφνική έκρηξη χωρίς νόημα. Είναι ένδειξη ότι κάτι μέσα σου λέει «μέχρι εδώ». Η λύπη δεν είναι αδυναμία. Είναι επεξεργασία απώλειας. Υπάρχει δομή. Υπάρχει μοτίβο. Υπάρχει, αν θες, μια μορφή λογικής που απλώς δεν έμαθες ποτέ να διαβάζεις. Και όταν δεν καταλαβαίνεις μια γλώσσα, το πιο εύκολο είναι να τη χαρακτηρίσεις άχρηστη.

Ποιος σε έπεισε ότι πρέπει να διαλέξεις πλευρά; 

Δεν γεννήθηκες πιστεύοντας ότι η λογική είναι ανώτερη από το συναίσθημα. Το έμαθες. Το έμαθες όταν έκλαιγες και κάποιος σου είπε «δεν είναι τίποτα».
Το έμαθες όταν θύμωνες και σου είπαν «μην κάνεις έτσι».
Το έμαθες όταν φοβόσουν και άκουγες «μην το σκέφτεσαι».

Το μήνυμα δεν ήταν ποτέ άμεσο, αλλά ήταν σταθερό: αυτό που νιώθεις δεν είναι αξιόπιστο. Και κάπως έτσι, πολλοί άνθρωποι μεγάλωσαν μαθαίνοντας να απομακρύνονται από την ίδια τους την εμπειρία. Να την φιλτράρουν, να την μειώνουν, να την αμφισβητούν. Και μετά αναρωτιούνται γιατί δεν ξέρουν τι θέλουν.

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι νιώθεις, αλλά ότι δεν καταλαβαίνεις τι νιώθεις 

Ας είμαστε ειλικρινείς. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν δυσκολεύονται επειδή έχουν συναισθήματα. Δυσκολεύονται επειδή δεν ξέρουν τι να τα κάνουν. Λες «είμαι χάλια». Ωραία. Τι σημαίνει αυτό; Θυμός; Απογοήτευση; Φόβος; Ζήλια; Όσο μένεις σε γενικότητες, το συναίσθημα μοιάζει απειλητικό. Μόλις όμως το συγκεκριμενοποιήσεις, αλλάζει. Το «είμαι πιεσμένος» γίνεται «φοβάμαι ότι δεν θα τα καταφέρω».

Το «είμαι εκνευρισμένος» γίνεται «ένιωσα ότι δεν με σεβάστηκαν».

Και ξαφνικά, κάτι που πριν ήταν βάρος, γίνεται πληροφορία. Αλλά αυτό δεν μας το έμαθε κανείς.

Η καταπίεση δεν σε κάνει δυνατό, σε κάνει λιγότερο συνειδητό 

Υπάρχει μια περίεργη πεποίθηση ότι το να ελέγχεις τα συναισθήματά σου σημαίνει να μην τα δείχνεις ή να μην τα νιώθεις έντονα. Στην πραγματικότητα, αυτό που κάνεις είναι να τα μεταθέτεις. Ο θυμός που δεν εκφράζεται γίνεται ειρωνεία.

Ο φόβος που δεν αναγνωρίζεται γίνεται άγχος. Η λύπη που δεν βρίσκει χώρο γίνεται απόσταση. Το σώμα συνεχίζει να λειτουργεί. Το νευρικό σύστημα συνεχίζει να αντιδρά. Απλώς εσύ δεν έχεις πρόσβαση στο γιατί. Και αυτό δεν είναι έλεγχος. Είναι απώλεια δεδομένων.

Η “ψυχρή λογική” είναι συχνά απλώς ανεπεξέργαστο συναίσθημα 

Εδώ είναι ίσως το πιο άβολο σημείο. Πολλές φορές αυτό που ονομάζουμε «λογική απόφαση» δεν είναι τίποτα άλλο από ένα συναίσθημα που δεν έχουμε αναγνωρίσει. Αποφεύγεις μια σχέση και το λες «δεν ταιριάζουμε», αλλά μέσα υπάρχει φόβος.

Μένεις σε μια κατάσταση και το βαφτίζεις «σταθερότητα», αλλά μέσα υπάρχει ανασφάλεια. Δεν ρισκάρεις και το λες «ρεαλισμός», αλλά μέσα υπάρχει άγχος. Η λογική γίνεται το ωραίο περιτύλιγμα. Το συναίσθημα παραμένει ο πυρήνας. Και όσο δεν το βλέπεις, τόσο πιστεύεις ότι λειτουργείς “καθαρά”.

Η ισορροπία δεν είναι αυτό που νομίζεις 

Η λύση δεν είναι να αρχίσεις να “ακούς την καρδιά σου” χωρίς σκέψη. Αυτό είναι το ίδιο προβληματικό με το να την αγνοείς.

Η λύση είναι πιο δύσκολη και λιγότερο ρομαντική. Να αντέχεις να νιώθεις και ταυτόχρονα να σκέφτεσαι. Να μην πανικοβάλλεσαι από το συναίσθημα, αλλά ούτε να το θεοποιείς. Να δημιουργείς μια απόσταση ανάμεσα στο «νιώθω» και στο «δρω». Εκεί βρίσκεται η πραγματική ελευθερία. Όχι στην καταπίεση, ούτε στην παρόρμηση. Στη σύνδεση.

Ίσως τελικά δεν ήσουν ποτέ “πολύ συναισθηματικός” 

Ίσως απλώς δεν έμαθες ποτέ πώς να καταλάβεις αυτό που νιώθεις. Και ίσως το μεγαλύτερο λάθος δεν είναι ότι αφήνεις τα συναισθήματα να σε επηρεάζουν, αλλά ότι έχεις μάθει να τα αντιμετωπίζεις σαν κάτι που πρέπει να διορθωθεί.

Γιατί δεν είναι. Είναι δεδομένα. Είναι σήματα. Είναι κατεύθυνση. Και όσο συνεχίζεις να τα αγνοείς στο όνομα μιας “ανώτερης λογικής”, τόσο θα παίρνεις αποφάσεις που φαίνονται σωστές, αλλά δεν σου ταιριάζουν.

Το τέλος του μύθου 

Η λογική και το συναίσθημα δεν ήταν ποτέ αντίπαλοι. Αυτό είναι το αφήγημα που σε βολεύει να πιστεύεις, γιατί σου δίνει την ψευδαίσθηση ότι μπορείς να ελέγξεις τα πάντα. Αλλά δεν μπορείς. Και δεν χρειάζεται.

Αυτό που χρειάζεται είναι να αρχίσεις να καταλαβαίνεις. Γιατί στο τέλος της ημέρας, δεν είσαι ούτε «λογικός» ούτε «συναισθηματικός». Είσαι κάτι πιο σύνθετο. Και όσο πιο γρήγορα σταματήσεις να διαλέγεις πλευρά σε μια μάχη που δεν υπάρχει, τόσο πιο κοντά θα έρθεις σε κάτι που μοιάζει με καθαρή σκέψη. Που, ειρωνικά, περνά πάντα μέσα από το συναίσθημα.

Βιβλιογραφία

Barrett, L. F. (2017). How emotions are made: The secret life of the brain. Houghton Mifflin Harcourt.

Damasio, A. (2018). The strange order of things: Life, feeling, and the making of cultures. Pantheon Books.

FeldmanHall, O., & Shenhav, A. (2019). Resolving uncertainty in a social world. Nature Human Behaviour, 3(5), 426–435. doi.org/10.1038/s41562-019-0590-x

Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26.doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781

LeDoux, J. E. (2020). The deep history of ourselves: The four-billion-year story of how we got conscious brains. Viking.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...