Όταν ο ήρωας μιας σειράς τους αγγίζει όλους μέσα από την Ταύτιση και το Συλλογικό Πένθος: Η περίπτωση του Chandler Bing

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η είδηση του θανάτου ενός δημοφιλούς ηθοποιού προκαλεί συχνά κύματα θλίψης που ξεπερνούν την προσωπική οικογένεια ή τους φίλους του.

Ο θάνατος του Matthew Perry, γνωστού για τον ρόλο του ως Chandler Bing στη σειρά Friends, έγινε αφορμή για ένα παγκόσμιο κύμα συλλογικού πένθους, το οποίο έχει διατηρηθεί εδώ και 2 χρόνια.

Αλλά γιατί η απώλεια ενός ατόμου που δεν γνωρίζουμε προσωπικά επηρεάζει τόσο κόσμο και μάλιστα από όλα τα μήκη και πλάτη της γης;

Συλλογικό πένθος: επιστημονική θεώρηση

Το συλλογικό πένθος (collective grief) έχει μελετηθεί από κοινωνιολόγους και ψυχολόγους ως φαινόμενο όπου μια κοινότητα βιώνει συναισθήματα θλίψης για γεγονότα ή πρόσωπα που έχουν ευρεία κοινωνική σημασία (Walter, 2012).

Η απώλεια δημοσίων προσώπων συχνά ενισχύει αυτή τη διαδικασία, καθώς οι θαυμαστές επενδύουν συναισθηματικά σε πρόσωπα που αντιπροσωπεύουν αξίες, ιδέες ή κοινές αναμνήσεις. Πρόκειται σαν ένα είδος «αόρατου» νήματος που συνδέει τα άτομα και δημιουργεί κοινά βιώματα, χωρίς καν να γνωρίζονται μεταξύ τους.

Η θεωρία της κοινωνικής μάθησης (Bandura & Walters 1977) υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι μαθαίνουν και μιμούνται συναισθήματα μέσω της παρατήρησης της συμπεριφοράς των άλλων, δηλαδή μέσα από την πραγματική δράση.

Χιλιάδες θεατές ταυτίζονται με τον Chandler Bing, όχι μόνο ως χαρακτήρα αλλά και με τον ίδιο τον ηθοποιό, βιώνοντας την απώλειά του σαν προσωπική, καθώς έχουν ταυτίσει τον ηθοποιό με τον ήρωα που έχει υποδυθεί, γι’ αυτό και του αποδίδουν χαρακτηριστικά, όπως « ευαίσθητου και παρεξηγημένου», «ατόμου που χρησιμοποιούσε το χιούμορ για να διαχειριστεί τα ζητήματα που είχε» κτλ.

Οι Horton & Wohl (1956) περιέγραψαν την έννοια της «παράλληλης σχέσης με τα μέσα», όπου οι θεατές συνάπτουν μια έντονη ψυχολογική σύνδεση με πρόσωπα που βλέπουν στην οθόνη, αισθανόμενοι ότι γνωρίζουν τον ηθοποιό προσωπικά. Στην περίπτωση του εν λόγω ηθοποιού, η ψυχολογική σύνδεση ενισχύεται μέσα από το στοιχείο της νοσταλγίας για την εποχή κατά την οποία είχε εμφανιστεί το σιριαλ «τα φιλαράκια», ανασύροντας αναμνήσεις και συναισθήματα, κάνοντας το πένθος προσωπικό και συλλογικό ταυτόχρονα.

Η σημασία της συγκεκριμένης σύνδεσης έγκειται στο ότι στην πραγματικότητα ενώνει ανθρώπους από όλες τις χώρες, συναισθανόμενοι σαν να έχουν βιώσει όλη την ίδια εμπειρία, για παράδειγμα το να είναι ώρα φαγητού ή μεσημέρι και να παρακολουθεί κάποιος τη σειρά αυτή.

Κοινωνική διάσταση

Η συμμετοχή σε κοινές αντιδράσεις στα social media δημιουργεί συλλογικότητα και ενισχύει την αίσθηση κοινής εμπειρίας (Bruns & Burgess, 2015). Τα hashtags και τα posts με αναμνήσεις ενίσχυσαν το αίσθημα ότι «δεν πενθούμε μόνοι», δημιουργώντας ένα πλαίσιο συλλογικής σκέψης. Επίσης, όταν πρόκειται για μια ολόκληρη γενιά, η συλλογική αυτή σκέψη συνδέεται και με άλλες ψυχολογικές συνιστώσες, όπως είναι η νοσταλγία για την εποχή της νεότητας.

Το πένθος για δημόσια πρόσωπα δεν είναι υπερβολικό· αντιθέτως, δείχνει την ανθρώπινη τάση να συνδέεται συναισθηματικά με πρόσωπα που εκφράζουν σημαντικές αξίες ή παρέχουν σταθερά συναισθηματικά ερεθίσματα.

Το συλλογικό πένθος λειτουργεί ως μηχανισμός κοινωνικής συνοχής, ενισχύει την ενσυναίσθηση και επιτρέπει την έκφραση συναισθημάτων σε κοινό πλαίσιο (Walter, 2012).

Στην περίπτωση του εν λόγω ηθοποιού, η ταύτιση με τον χαρακτήρα έχει και μια ισχυρή ψυχολογική διάσταση: συγκέντρωνε στο πρόσωπό του αρκετά στοιχεία με τα οποία θα μπορούσε να ταυτιστεί κανείς, ειδικά στη νεανική εποχή, όπως είναι για παράδειγμα η τάση να κάνει γκάφες, η συναισθηματική ανασφάλεια στη δημιουργία ερωτικών σχέσεων, η χρήση του χιούμορ ως μηχανισμού άμυνας απέναντι στις δυσκολίες της καθημερινότητας.

Η εξέλιξη του ήρωα κατά τη διάρκεια των επεισοδίων τού έδωσε μια πιο στέρεα διάσταση, μέσα από τη σταδιακή ωρίμανσή του και τον γάμο του με τη Μόνικα.
Η επιτομή της εξέλιξής του φάνηκε ιδιαίτερα στο στάδιο των προβλημάτων γονιμότητας που είχαν και στην απόφαση υιοθεσίας, καθώς έδειξε ενδυνάμωση και αισιοδοξία, στηρίζοντας τη σύζυγό του.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν την εξέλιξή του από έναν αδέξιο και ανασφαλή νέο σε έναν πιο ώριμο και ολοκληρωμένο άνθρωπο, μέσα από την αγάπη και την αφοσίωση στους φίλους του και στη γυναίκα του. Μέσα από όλη αυτή την εξέλιξη, πιθανόν να δημιουργήθηκε ένας «φάρος ελπίδας» στους θεατές για τα δικά τους προσωπικά ζητήματα, θυμίζοντάς τους ότι η ψυχική ανθεκτικότητα και η ενδυνάμωση καλλιεργείται μέσα από τις δυσκολίες.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι πολλοί θεατές αναφέρθηκαν στο ότι η σειρά αυτή τους συντρόφευσε σε ιδιαίτερα δύσκολες περιόδους, όπως σε περιόδους προβλημάτων υγείας. Στην πραγματική ζωή του ηθοποιού, ο ίδιος αντιμετώπισε ποικίλες δυσκολίες, όπως είναι οι εθισμοί, ένα ακόμα στοιχείο που τον έκανε πιο γήινο και ισχυροποίησε την ταύτιση μαζί του για πολλούς ανθρώπους με παρόμοιες προκλήσεις.

Η απώλεια του Matthew Perry δεν αφορά μόνο τον ηθοποιό ή τον χαρακτήρα που υποδύθηκε. Αντιπροσωπεύει μια ψυχολογική σύνδεση με την κουλτούρα, τις αξίες και τις αναμνήσεις εκατομμυρίων ανθρώπων.

Το συλλογικό πένθος που προκάλεσε είναι μια υπενθύμιση ότι η θλίψη για δημόσια πρόσωπα είναι πραγματική, βαθιά και έχει κοινωνική και ψυχολογική σημασία. Μέσα από την κοινή θλίψη, οι άνθρωποι βρίσκουν τρόπο να εκφράσουν συναισθήματα, να συνδεθούν με άλλους και να τιμήσουν την επίδραση που είχε ο ηθοποιός στις ζωές τους.

Βιβλιογραφία 

Bandura, A., & Walters, R. H. (1977). Social learning theory (Vol. 1, pp. 141-154). Prentice hall.

Bruns, A., & Burgess, J. (2015). Twitter hashtags from ad hoc to calculated publics. Hashtag publics: The power and politics of discursive networks, 103, 13-28.

Horton, D., & Richard Wohl, R. (1956). Mass communication and para-social interaction: Observations on intimacy at a distance. psychiatry, 19(3), 215-229.

Walter, T. (2012). Dying, death, and grief in an online universe: for counselors and educators.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ζωή Ζιωντάκη - Ψυχολόγος

Ζωή Ζιωντάκη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, επιστημονικό προσωπικό στην ΑΔΙΠΠΔΕ στο Υπουργείο παιδείας,  απόφοιτη του Α.Π.Θ, με μεταπτυχιακό και διδακτορικό, καθώς και δεύτερο πτυχίο στο Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης. Ειδίκευση στην Κλασική Ψυχανάλυση και στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. 

69.8888.4453

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...