Βέλτιστες Πρακτικές στη Θεραπεία της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής στην Παιδική Ηλικία

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να εξεταστούν οι βέλτιστες πρακτικές για τη θεραπεία της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής (ΜΚΔ) στην παιδική ηλικία - μια από τις πιο συχνές ψυχικές διαταραχές στην παιδική και εφηβική ηλικία -, εστιάζοντας στις σύγχρονες και επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις.

Μέσα από την ανασκόπηση της σύγχρονης βιβλιογραφίας, αξιολογούνται πόσο αποτελεσματικές είναι διάφορες θεραπευτικές παρεμβάσεις και γίνεται προσπάθεια να κατανοηθεί ποιες στρατηγικές μπορούν να βελτιώσουν την εφαρμογή αυτών των παρεμβάσεων, καθώς η έγκαιρη και σωστή αντιμετώπιση μπορεί να μειώσει τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της διαταραχής στην ανάπτυξη των παιδιών-εφήβων.

Βέλτιστες Πρακτικές Θεραπείας

Ψυχοθεραπευτικές Παρεμβάσεις

Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT):

Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) είτε σε ατομική είτε σε ομαδική μορφή, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στην αντιμετώπιση της ΜΚΔ στην παιδική ηλικία (Mullen, 2018· Viswanathan et al., 2020· Yang et al., 2017· Zhou et al., 2015).

Ειδικότερα όταν συνδυάζεται με άλλες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις ή φαρμακοθεραπεία ή οικογενειακή ψυχοεκπαίδευση, η CBT θεωρείται μια από τις βέλτιστες πρακτικές για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης στα παιδιά (Mullen, 2018· Oud et al., 2019).

Η θεραπεία προσαρμόζεται στην ηλικία του θεραπευόμενου και επικεντρώνεται στην αναγνώριση και τροποποίηση των αυτόματων αρνητικών σκέψεων, των ενδιάμεσων και των πυρηνικών πεποιθήσεων (με χρήση διαδραστικών μεθόδων), των συναισθημάτων και των συμπεριφορών που συντελούν στη συναισθηματική δυσφορία (Garber et al., 2016· Gledhill & Hodes, 2015).

Μέσω της CBT τα παιδιά μαθαίνουν να αντιλαμβάνονται τις σκέψεις τους ως κάτι που μπορεί να αλλάξει και αναπτύσσουν στρατηγικές για την αντιμετώπιση τους.

Η θεραπεία χρησιμοποιεί τεχνικές όπως:

• η εκπαίδευση σε συμπεριφορική κινητοποίηση (προγραμματισμός δραστηριοτήτων με σκοπό την ενεργοποίηση των κινήτρων),
• ενίσχυση των θετικών συμπεριφορών,
• δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων,
• αυτοπαρατήρηση,
• αναγνώριση των αρνητικών αυτόματων σκέψεων και
• γνωστική ανακατασκευή

(Garber et al., 2016· Gledhill & Hodes, 2015· Mullen, 2018)

Σε αντίθεση με τα παραπάνω, έρευνα υποστήριξε ότι η CBT έχει από μικρό έως μέτριο αποτέλεσμα σε ήπια ή μέτρια κατάθλιψη ενώ σε σοβαρά περιστατικά κατάθλιψης οι πιθανότητες υποχώρησης είναι μικρότερες (Gledhill & Hodes, 2015), ενώ άλλη έρευνα έδειξε ότι η παροχή μόνο CBT θεραπείας παρείχε βραχεία ύφεση των συμπτωμάτων (Clarke et al., 2016) με συναφή έρευνα να υποστηρίζει την ισχυρή επίδραση της CBT ύστερα από βραχυπρόθεσμη επαναξιολόγηση των θεραπευόμενων (Zhou et al., 2015).

Η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT) που αποτελεί θεραπεία του τρίτου κύματος της CBT, είναι ικανή να αυξήσει την ψυχολογική ευεξία οδηγώντας σε ανακούφιση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων (Bai et al., 2019· Beygi et al., 2023).

Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεία (IPT):

Η IPT είναι ομοίως μια αποτελεσματική θεραπευτική προσέγγιση για τη ΜΚΔ στην παιδική ηλικία (Duffy et al., 2019· Gledhill & Hodes, 2015· Mufson et al., 2017) και αποσκοπεί στη βελτίωση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων του παιδιού και στην κατανόηση του πώς οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις επηρεάζουν τη συναισθηματική του κατάσταση (Gledhill & Hodes, 2015).

Πιο συγκεκριμένα η IPT-Α (IPT for Adolescents with Depression) μέσα από το βραχύ μοντέλο της (12-16 συνεδρίες), βοηθά τα παιδιά -εμπλέκοντας και τους γονείς- να αναγνωρίσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, να διαχειριστούν τις συγκρούσεις και να αναπτύξουν πιο υγιείς σχέσεις (Lavigne et al., 2016). Σε σύγκριση της με άλλες προσεγγίσεις, κάποιες έρευνες έδειξαν ότι δεν υπήρχε διαφορά της CBT με την IPT ενώ μια άλλη έρευνα έδειξε υπεροχή της Διαπροσωπικής Ψυχοθεραπείας αλλά η IPT είχε διενεργηθεί μόνο σε δύο δοκιμές (Hetrick et al., 2016) που συνεπάγεται ότι χρήζει περαιτέρω έρευνας-δοκιμών.

Σε άλλη συγκριτική μελέτη η IPT βρέθηκε να διατηρεί τα θεραπευτικά αποτελέσματα, ύστερα από βραχυπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο έλεγχο σε σχέση με τη CBT (Zhou et al., 2015).

Συστημική Ψυχοθεραπεία (ST):

 H Συστημική-Οικογενειακή θεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ήπια, μέτρια ή σοβαρή κατάθλιψη στην παιδική ηλικία με σκοπό να αντιμετωπιστούν σημαντικά προβλήματα που δημιουργούνται στις οικογενειακές σχέσεις.

Η ST έδειξε θετικά αποτελέσματα στη μείωση των ψυχιατρικών προβλημάτων (Gledhill & Hodes, 2015· Riedinger et al., 2015· Viswanathan et al., 2020) καθώς και όταν συγκρίθηκε με ομάδες ελέγχου (Hussain et al., 2018) αλλά βρέθηκε λιγότερο αποτελεσματική από τη CBT (Huang et al., 2023· Riedinger et al., 2015· Seidel et al., 2024).

Φαρμακοθεραπεία

Τα φάρμακα αποτελούν μια από τις συχνότερες επιλογές στην καταπολέμηση της κατάθλιψης σε παιδιά και εφήβους που αντιμετωπίζουν μέτρια έως σοβαρή κατάθλιψη ή όταν η κατάσταση των ασθενών δεν βελτιώθηκε με κάποια μορφής ψυχοθεραπεία. Συνήθως χορηγούνται σε μικρές δόσεις, οι οποίες αυξάνονται ανά 1-2 εβδομάδες μέχρι να επιτευχθεί το θεραπευτικό αποτέλεσμα (Mullen, 2018). Πιο κοινώς διαδομένη είναι η χρήση των εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs).

Ερευνητικά η φλουοξετίνη υπερέχει των άλλων δραστικών ουσιών στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας στην παιδιατρική κατάθλιψη (Cipriani et al., 2016· Gledhill & Hodes, 2015· Mullen, 2018· Selph & McDonagh, 2019· Viswanathan et al., 2020· Vitiello & Ordóñez, 2016), ενώ όταν συγκρίθηκε με τη CBT, όταν χορηγήθηκαν ξεχωριστά, είχε ισχυρότερη αποτελεσματικότητα (Hussain et al., 2018· Mullen, 2018).

Πρέπει να τονιστεί ότι μόνο η χρήση της φλουοξετίνης και της εσιταλοπράμη είναι εγκεκριμένη από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) (Selph & McDonagh, 2019).

Ερευνητικά έχουν βρεθεί σημαντικές παρενέργειες των SSRIs σε παιδιά και εφήβους (Hussain et al., 2018· Viswanathan et al., 2020) καθώς μελέτες υποδεικνύουν την ανάγκη για μελλοντικές έρευνες που αφορούν τη δοσολογία, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα τους (Wilmshurst, 2021).

Τέλος άλλη μια επιλογή για τη θεραπεία των συμπτωμάτων της ΜΚΔ είναι η χρήση των τρικυκλικών φαρμάκων (TCAs) με δραστική ουσία την αμυτριπτυλίνη, την χλωριμιμπραμίνη κ.α.

Παρά την αποτελεσματικότητα τους σε ενήλικο πληθυσμό τα TCAs βρέθηκαν αναποτελεσματικά στα παιδιά και εφήβους (Teng et al., 2022) και έρευνα που τα συνέκρινε με εικονικά φάρμακα, έδειξε ότι δεν υπήρχε στατιστική διαφορά μεταξύ της ενεργού θεραπείας και του εικονικού φαρμάκου και μόνο η φλουοξετίνη ήταν πιο αποτελεσματική από το εικονικό φάρμακο (Boaden et al., 2020).

Βιολογικές Παρεμβάσεις

Η Ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT) είναι μια ευρέως χρησιμοποιούμενη θεραπευτική προσέγγιση στους ενήλικες, όμως σπάνια εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους (Castaneda-Ramirez et al., 2022· Gledhill & Hodes, 2015).

Ευρήματά δείχνουν ότι η ECT μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στη θεραπεία διαταραχών της διάθεσης σε παιδιά και εφήβους (Mitchell et al., 2017· Mullen, 2018) που κατηγοριοποιούνται ως σοβαρές ή που δεν ανταποκρίνονται σε άλλης μορφής θεραπεία (Benson & Seiner, 2019· Castaneda-Ramirez et al., 2022· Gledhill & Hodes, 2015· Zhand et al., 2015).

Άλλη μια μορφή βιολογικής παρέμβασης είναι η Διακρανιακή Μαγνητική Διέγερση που ερευνητικά έχει βρεθεί ευεργετική για τους ενήλικες με κατάθλιψη, όμως η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά της στη θεραπεία της ΜΚΔ σε παιδιά και εφήβους δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως μέχρι και σήμερα.

Μερίδα ερευνών υποστηρίζει ότι η θεραπεία είναι ασφαλής (Allen et al., 2017) ωφέλιμη στη μείωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων (Mullen, 2018· Qiu et al., 2022) ή όταν χορηγείται παράλληλα με φαρμακοθεραπεία (Bejenaru & Malhi, 2022) ή μετά από αποτυχία χρήσης ενός αντικαταθλιπτικού φαρμάκου (Majumder et al., 2021).

Συνδυαστική Θεραπεία

Η συνδυαστική χρήση της CBT και της φαρμακευτικής αγωγής, όπως η φλουοξετίνη, έχει αποδειχθεί πιο αποτελεσματική (Selph & McDonagh, 2019). Τα αποτελέσματα είναι καλύτερα όταν οι δύο θεραπείες χρησιμοποιούνται μαζί, σε σύγκριση με τη χρήση μόνο της CBT ή μόνο της φλουοξετίνης (Hussain et al., 2018· Selph & McDonagh, 2019) και χαμηλότερα ποσοστά υποτροπής (Viswanathan et al., 2020).

Αντιθέτως μια διαφορετική έρευνα έδειξε ότι δεν υπάρχουν ξεκάθαρα στοιχεία για την υπεροχή της συνδυαστικής θεραπείας (αντικαταθλιπτικών με ψυχοθεραπεία) συγκρίνοντας την με τη λήψη μόνο αντικαταθλιπτικών (Vitiello & Ordóñez, 2016). Επιπροσθέτως δεν βρέθηκε σχετική βιβλιογραφία για τη συνδυαστική χρήση Συστημικής προσέγγισης και φαρμακοθεραπείας αναδεικνύοντας την ανάγκη για έρευνα ενώ η συνδυαστική χρήση Διαπροσωπικής θεραπείας και φαρμακοθεραπείας έδειξε ταχύτερη θεραπευτική πρόοδο στην καταπολέμηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων (Van Hees et al., 2013· Zobel et al., 2011).

Κατευθυντήριες οδηγίες θεραπείας από οργανισμούς

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Εθνικού Ινστιτούτου για την Αριστεία Υγείας και Φροντίδας (NICE) στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αντιμετώπιση της ήπιας κατάθλιψης περιλαμβάνει αρχικά μια περίοδο 4 εβδομάδων αναμονής χωρίς κάποιας μορφής παρέμβαση. Έπειτα προτείνονται:

• μη κατευθυντική υποστηρικτική θεραπεία
• ομαδική γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) 
• καθοδηγούμενη αυτοβοήθεια

Αν η κατάσταση δεν βελτιωθεί εντός 2-3 μηνών με τις παραπάνω προσεγγίσεις, συνιστάται παραπομπή σε υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων (CAMH). Για τους νέους που αντιμετωπίζουν μέτρια έως σοβαρή κατάθλιψη, η προτεινόμενη αρχική θεραπεία είναι μια εξειδικευμένη ψυχολογική προσέγγιση, όπως ατομική CBT θεραπεία, IPT ή η συστημική θεραπεία (Gledhill & Hodes, 2015· Hussain et al., 2018).

Αντιθέτως η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία προτείνει μόνο δύο ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις (CBT και IPT-A) καθώς και τη χρήση εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) για τη θεραπεία της κατάθλιψης στους εφήβους.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή ερευνητικά δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι μία συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική ή φαρμακολογική προσέγγιση είναι πιο αποτελεσματική από τις άλλες στη θεραπεία της ΜΚΔ στα παιδιά (American Psychological Association, 2023).

Αξιολόγηση Εφαρμογής Βέλτιστων Πρακτικών

Αξιολογώντας όλα τα παραπάνω στοιχεία (βιβλιογραφία, κατευθυντήριες γραμμές κ.α.) συμπεραίνεται ότι δεν υπάρχει θεραπεία εκλογής στη Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή στην παιδική ηλικία (Oar et al., 2017).

Ακολουθώντας τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές εγκεκριμένων οργανισμών σε συνδυασμό με την υπάρχουσα βιβλιογραφία, προτείνεται ψυχιατρική αξιολόγηση της κάθε περίπτωσης ξεχωριστά με σκοπό να αξιολογηθεί η βαρύτητα της διαταραχής και να εντοπιστούν οι εξατομικευμένες ανάγκες κάθε θεραπευόμενου/ης.

Έχοντας ως κύριο μέλημα τη σωματική και την ψυχική υγεία των παιδιών, προτείνεται ένα πολύπλευρο, ολιστικό και διεπιστημονικό θεραπευτικό πλάνο με ψυχοθεραπευτική, παιδαγωγική και κοινωνική προσέγγιση.

Από την πλευρά της ψυχολογικής επιστήμης, προτείνεται σε ήπιες περιπτώσεις η χρήση συνεδριών ομαδικής CBT ή IPT ψυχοθεραπείας ενώ στις μέτριες με βαριές περιπτώσεις η συνδυαστική χρήση φαρμακοθεραπείας με χρήση SSRIs και συνεδριών CBT ή IPT-A ή ST ψυχοθεραπείας, με συχνή ιατρική παρακολούθηση για να αποφευχθούν τυχόν ανεπιθύμητες παρενέργειες.

Βιβλιογραφικές Αναφορές 

 Allen, C. H., Kluger, B. M., & Buard, I. (2017). Safety of transcranial magnetic stimulation in Children: A Systematic Review of the literature. Pediatric Neurology, 68, 3–17. doi.org/10.1016/j.pediatrneurol.2016.12.009 

American Psychological Association. (2023, January). Depression Treatments for Children and Adolescents. apa.org/depression-guideline/children-and-adolescents

Bai, Z., Luo, S., Zhang, L., Wu, S., & Chi, I. (2019). Acceptance and Commitment Therapy (ACT) to reduce depression: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 260, 728–737. doi.org/10.1016/j.jad.2019.09.040  

Bejenaru, A. M., & Malhi, N. K. (2022). Use of repetitive transcranial magnetic stimulation in child psychiatry. PubMed, 19(4–6), 11–22. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35958966 

Benson, N. M., & Seiner, S. J. (2019). Electroconvulsive therapy in children and Adolescents: clinical indications and special considerations. Harvard Review of Psychiatry, 27(6), 354–358. doi.org/10.1097/hrp.0000000000000236 

Beygi, Z., Jangali, R. T., Derakhshan, N., Alidadi, M., Javanbakhsh, F., & Mahboobizadeh, M. (2023). An overview of reviews on the effects of Acceptance and Commitment therapy (ACT) on depression and anxiety. Iranian Journal of Psychiatry. doi.org/10.18502/ijps.v18i2.12373  

Boaden, K., Tomlinson, A., Cortese, S., & Cipriani, A. (2020). Antidepressants in Children and Adolescents: Meta-Review of Efficacy, Tolerability and Suicidality in Acute Treatment. Frontiers in Psychiatry, 11. doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00717

Castaneda-Ramirez, S., Becker, T. D., Bruges-Boude, A., Kellner, C., & Rice, T. R. (2022). Systematic review: Electroconvulsive therapy for treatment-resistant mood disorders in children and adolescents. European Child & Adolescent Psychiatry, 32(9), 1529–1560. doi.org/10.1007/s00787-022-01942-7 

Cipriani, A., Zhou, X., Del Giovane, C., Hetrick, S. E., Qin, B., Whittington, C., Coghill, D., Zhang, Y., Hazell, P., Leucht, S., Cuijpers, P., Pu, J., Cohen, D., Ravindran, A. V., Liu, Y., Michael, K. D., Yang, L., Liu, L., & Xie, P. (2016). Comparative efficacy and tolerability of antidepressants for major depressive disorder in children and adolescents: a network meta-analysis. The Lancet, 388(10047), 881–890. doi.org/10.1016/s0140-6736(16)30385-3 

Clarke, G., DeBar, L. L., Pearson, J. A., Dickerson, J. F., Lynch, F. L., Gullion, C. M., & Leo, M. C. (2016). Cognitive behavioral therapy in primary care for youth declining antidepressants: A randomized trial. Pediatrics, 137(5). doi.org/10.1542/peds.2015-1851  

Duffy, F., Sharpe, H., & Schwannauer, M. (2019). Review: The effectiveness of interpersonal psychotherapy for adolescents with depression – a systematic review and meta‐analysis. Child and Adolescent Mental Health, 24(4), 307–317. doi.org/10.1111/camh.12342 

Garber, J., Frankel, S. A., & Herrington, C. G. (2016). Developmental demands of cognitive behavioral therapy for depression in children and adolescents: Cognitive, social, and emotional processes. Annual Review of Clinical Psychology, 12(1), 181–216. doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032814-112836 

Gledhill, J., & Hodes, M. (2015). Management of depression in children and adolescents. Progress in Neurology and Psychiatry, 19(2), 28–33. doi.org/10.1002/pnp.375

Hetrick, S. E., Cox, G. R., Witt, K. G., Bir, J. J., & Merry, S. N. (2016). Cognitive behavioural therapy (CBT), third-wave CBT and interpersonal therapy (IPT) based interventions for preventing depression in children and adolescents. Cochrane Library, 2016(8). doi.org/10.1002/14651858.cd003380.pub4  

Huang, Y., Li, Y., Haun, M. W., Xie, R., Yang, L., Retzlaff, R., & Qian, Y. (2023). Systemic therapy for children and adolescents with depression: a systematic review and meta-analysis. Current Psychology, 43(4), 3355–3367. doi.org/10.1007/s12144-023-04558-5 

Hussain, H., Dubicka, B., & Wilkinson, P. (2018). Recent developments in the treatment of major depressive disorder in children and adolescents. Evidence-Based Mental Health, 21(3), 101–106. doi.org/10.1136/eb-2018-102937 

Lavigne, B., Audebert-Mérilhou, E., Buisson, G., Kochman, F., Clément, J., & Olliac, B. (2016). Thérapie interpersonnelle (TIP) en psychiatrie de l’enfant et de l’adolescent. L Encéphale, 42(6), 535–539. doi.org/10.1016/j.encep.2015.06.009 

Majumder, P., Balan, S., Gupta, V., Wadhwa, R., & Perera, T. D. (2021). The Safety and Efficacy of repetitive transcranial magnetic stimulation in the treatment of major depression among children and Adolescents: a systematic review. Cureus. doi.org/10.7759/cureus.14564 

Mitchell, S., Hassan, E., & Ghaziuddin, N. (2017). A follow-up study of electroconvulsive therapy in children and adolescents. Journal of Ect, 34(1), 40–44. doi.org/10.1097/yct.0000000000000452 

Mullen, S. (2018). Major depressive disorder in children and adolescents. Mental Health Clinician, 8(6), 275–283. doi.org/10.9740/mhc.2018.11.275 

Mufson, L., Rynn, M., Yanes-Lukin, P., Choo, T. H., Soren, K., Stewart, E., & Wall, M. (2017). Stepped Care Interpersonal Psychotherapy Treatment for Depressed Adolescents: a pilot study in pediatric clinics. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 45(3), 417–431. doi.org/10.1007/s10488-017-0836-8 

Oar, E. L., Johnco, C., & Ollendick, T. H. (2017). Cognitive behavioral therapy for anxiety and depression in children and adolescents. Psychiatric Clinics of North America, 40(4), 661–674. doi.org/10.1016/j.psc.2017.08.002 

Oud, M., de Winter, L., Vermeulen-Smit, E., Bodden, D., Nauta, M., Stone, L., van den Heuvel, M., Taher, R. A., de Graaf, I., Kendall, T., Engels, R., & Stikkelbroek, Y. (2019). Effectiveness of CBT for children and adolescents with depression: A systematic review and meta-regression analysis. European Psychiatry, 57, 33–45. doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.12.008 

Qiu, H., Liang, K., Lu, L., Gao, Y., Li, H., Hu, X., Xing, H., Huang, X., & Gong, Q. (2022). Efficacy and safety of repetitive transcranial magnetic stimulation in children and adolescents with depression: A systematic review and preliminary meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 320, 305–312. doi.org/10.1016/j.jad.2022.09.060 

Riedinger, V., Pinquart, M., & Teubert, D. (2015). Effects of Systemic therapy on Mental Health of Children and Adolescents: A Meta-Analysis. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 46(6), 880–894. doi.org/10.1080/15374416.2015.1063427 

Seidel, D. H., Markes, M., Grouven, U., Messow, C., Sieben, W., Knelangen, M., Oelkers-Ax, R., Grümer, S., Kölsch, H., Kromp, M., & Von Pluto Prondzinski, M. (2024). Systemic therapy in children and adolescents with mental disorders: a systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry, 24(1). doi.org/10.1186/s12888-024-05556-y 

Selph, S., & McDonagh, M. (2019). Depression in Children and Adolescents: Evaluation and treatment. American Family Physician, 100(10). aafp.org/pubs/afp/issues/2019/1115/p609.pdf 

Teng, T., Zhang, Z., Yin, B., Guo, T., Wang, X., Hu, J., Ran, X., Dai, Q., & Zhou, X. (2022). Effect of antidepressants on functioning and quality of life outcomes in children and adolescents with major depressive disorder: a systematic review and meta-analysis. Translational Psychiatry, 12(1). doi.org/10.1038/s41398-022-01951-9 

Van Hees, M. L. J. M., Rotter, T., Ellermann, T., & Evers, S. M. a. A. (2013). The effectiveness of individual interpersonal psychotherapy as a treatment for major depressive disorder in adult outpatients: a systematic review. BMC Psychiatry, 13(1). doi.org/10.1186/1471-244x-13-22  

Viswanathan, M., Kennedy, S., McKeeman, J., Christian, R., Coker-Schwimmer, M., Cook Middleton, J., Bann, C., Lux, L., Randolph, C., & Forman-Hoffman, V. (2020). Treatment of Depression in Children and Adolescents: A Systematic Review. Agency for Healthcare Research and Quality (US). europepmc.org/article/NBK/nbk555853 

Vitiello, B., & Ordóñez, A. E. (2016). Pharmacological treatment of children and adolescents with depression. Expert Opinion on Pharmacotherapy, 17(17), 2273–2279. doi.org/10.1080/14656566.2016.1244530 

Wilmshurst, L. (2021). Αναπτυξιακή Ψυχοπαθολογία. Gutenberg.

Yang, L., Zhou, X., Zhou, C., Zhang, Y., Pu, J., Liu, L., Gong, X., & Xie, P. (2017). Efficacy and acceptability of cognitive behavioral therapy for depression in children: A systematic review and meta-analysis. Academic Pediatrics, 17(1), 9–16. doi.org/10.1016/j.acap.2016.08.002 

Zhand, N., Courtney, D. B., & Flament, M. F. (2015). Use of electroconvulsive therapy in adolescents with Treatment-Resistant Depressive Disorders. Journal of Ect, 31(4), 238–245. doi.org/10.1097/yct.0000000000000236 

Zhou, X., Hetrick, S. E., Cuijpers, P., Qin, B., Barth, J., Whittington, C. J., Cohen, D., Del Giovane, C., Liu, Y., Michael, K. D., Zhang, Y., Weisz, J. R., & Xie, P. (2015). Comparative efficacy and acceptability of psychotherapies for depression in children and adolescents: A systematic review and network meta-analysis. World Psychiatry, 14(2), 207–222. doi.org/10.1002/wps.20217 

Zobel, I., Kech, S., Van Calker, D., Dykierek, P., Berger, M., Schneibel, R., & Schramm, E. (2011). Long‐term effect of combined interpersonal psychotherapy and pharmacotherapy in a randomized trial of depressed patients. Acta Psychiatrica Scandinavica, 123(4), 276–282. doi.org/10.1111/j.1600-0447.2010.01671.x 

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ιωάννης Βαγγέλογλου - Σύμβουλος Ψ.Υγείας

Γνωσιακός Συμπεριφορικός Υπνοθεραπευτής (CBH), Εκπαιδευόμενος στη Συνθετική Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας στο ΕΚ.Ι.ΣΥ.Π.

6996992275

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...