Το Ανδρόγυνο που Λείπει: Ο γάμος έξω μας και ο γάμος μέσα μας

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπήρχαν στιγμές στις συνεδρίες που κάποιος καθόταν απέναντί μου και μιλούσε για τον γάμο σαν να μιλά για σωσίβιο, για ανάγκη επιβίωσης μετά από ναυάγιο στη μέση του ωκεανού.
Όχι για έρωτα. Όχι για κοινή πορεία.

Ζητούσε απελπισμένα μια παρουσία που θα κρατήσει το μέσα του να μη διαλυθεί.

Και εκεί, πριν καν αναλύσουμε οτιδήποτε, καταλαβαίνω ότι το θέμα δεν είναι ούτε ο σύντροφος, ούτε το κυνήγι της ιδανικής σχέσης σε μια θάλασσα προσδοκιών και τραυμάτων. Είναι η έλλειψη ενός δεύτερου εσωτερικού άξονα, μιας εσωτερικής φωνής που θα κρατήσει ισορροπία.

Το Ανδρόγυνο μέσα του λείπει.

Χρειάζεται όμως να ξεκαθαρίσω κάτι από την αρχή.

Όταν μιλώ για Ανδρόγυνο δεν μιλώ για φύλα. Δεν μιλώ για αντρικές ή γυναικείες ταυτότητες. Δεν σχολιάζω κοινωνικά ζητήματα γύρω από το φύλο.
Μιλώ για δύο ψυχικές λειτουργίες που υπάρχουν σε όλους:

• Τη λειτουργία που νιώθει και τη λειτουργία που οργανώνει.
• Τη λειτουργία που συνδέεται και τη λειτουργία που θέτει πορεία.

Όταν αυτές οι δύο δεν συνεργάζονται, ο άνθρωπος χάνει το κέντρο του και προσπαθεί να το βρει έξω από αυτόν.

Συχνά λοιπόν η «εμμονή με τον γάμο» είναι μια κραυγή βοήθειας που δεν έχει ειπωθεί.

Κάτι μέσα στον άνθρωπο λέει: «Δεν έχω δεύτερη φωνή μέσα μου. Πρέπει να τη βρω σε κάποιον άλλον».

Το σώμα το καταλαβαίνει πιο γρήγορα από το μυαλό. Η μοναξιά γίνεται πανικός. Η προσκόλληση γίνεται καταφύγιο. Και ο γάμος ή η σχέση γίνεται το μέρος όπου ελπίζουμε ότι η ψυχική ζωή θα σταθεί χωρίς να κλυδωνίζεται, χωρίς να μας ρουφήξει στο κενό του πόνου και της μοναξιάς.

Εδώ λοιπόν αρχίζει η ιστορία του Ανδρόγυνου:

Μια ξεκάθαρη ψυχική ανάγκη που καθορίζει το πώς σχετιζόμαστε, το πώς επιλέγουμε, το πώς χτίζουμε σχέση, το πώς διαλύουμε σχέση.
Και κυρίως το πώς διαχειριζόμαστε τον Εαυτό μας.

Όταν η σχέση γίνεται μηχανισμός ρύθμισης και όχι συνάντηση.

Στην ψυχοδυναμική θεωρία υπάρχει μια βασική προϋπόθεση για να μπορεί ένας άνθρωπος να σχετιστεί χωρίς να καταρρέει: Χρειάζεται να διαθέτει δύο εσωτερικές λειτουργίες που συνεργάζονται. Όταν όμως αυτή η συνεργασία λείπει, κάτι μέσα στο άτομο αποσταθεροποιείται.

Η σκέψη δεν βρίσκει στήριγμα. Το συναίσθημα δεν βρίσκει όριο. Η επιθυμία μένει χωρίς κατεύθυνση. Το άγχος δεν μπορεί να μπει σε πλαίσιο.

Τότε η ψυχή κάνει κάτι απολύτως ανθρώπινο: Στρέφεται προς έναν άλλον άνθρωπο για να αποκτήσει ισορροπία. Χωρίς να το γνωρίζει, ζητά από τη σχέση να κρατήσει αυτό που μέσα της δεν συγκρατείται.

Στην κλινική πράξη το βλέπουμε συχνά.

Κάποιος θέλει σύντροφο γιατί μόνος του δεν μπορεί να ηρεμήσει.
Άλλος χρειάζεται συνεχή επαφή επειδή μέσα του επικρατεί σιωπηλή αναστάτωση.
Άλλος ζητά γάμο επειδή θεωρεί πως η σταθερότητα της δέσμευσης θα βάλει τάξη σε ένα χάος που δεν ομολογεί.

Δεν είναι αδυναμία, δεν είναι κάτι μυστηριακό ή αλλοπρόσαλλο. Δεν είναι κάτι που δεν «ξέρεις» ή δεν «νιώθεις» ήδη.

Είναι το κενό της εσωτερικής δυάδας, μια ψυχική ανάγκη που γυρίζει προς τα έξω επειδή μέσα δεν έχει ακόμη βρει μορφή, δεν έχει βρει χώρο να σταθεί και να δημιουργήσει.

Και τότε ο γάμος και η σχέση αποκτούν χαρακτήρα μανιακής επιδίωξης, γίνονται μονόδρομος, γίνονται η απάντηση σε μια εσωτερική αστάθεια, όχι η συνέχεια μιας συνάντησης.

Ο αναγνώστης που διαβάζει τώρα μπορεί να αναγνωρίσει κάτι από τον εαυτό του εδώ. Δεν χρειάζεται να νιώσεις ντροπή. Πολλές ψυχές λειτουργούν έτσι μέχρι να μάθουν να συνεργάζονται με τον εαυτό τους.

Η ανάγκη για εξωτερική σταθεροποίηση είναι πάντα σημάδι εσωτερικής διάσπασης.

Η εσωτερική δυάδα: το θεμέλιο της ψυχικής υγείας

Η ψυχανάλυση μιλά για anima και animus, αλλά αυτό συχνά μπερδεύει τον κόσμο. Εδώ δεν μιλάμε για «θηλυκή» ή «αρσενική» ενέργεια. Μιλάμε για δύο λειτουργίες που υπάρχουν σε όλους, ανεξάρτητα από φύλο ή ταυτότητες.

Αν θέλουμε να το δούμε καθαρά:

• Η μία λειτουργία δίνει συναισθηματικό τόνο, χρωματίζει την εμπειρία, προσφέρει βάθος, ευαισθησία, φαντασία, συνδεσιμότητα.
• Η άλλη λειτουργία δίνει προσανατολισμό, δημιουργεί κατεύθυνση, οριοθετεί, οργανώνει, μεταφράζει την εμπειρία σε απόφαση.

Όταν αυτές οι δύο συναντιούνται, ο άνθρωπος αποκτά εσωτερική διαύγεια.

Μπορεί να νιώθει χωρίς να βυθίζεται.
Μπορεί να σκέφτεται χωρίς να αποκόβεται.
Μπορεί να συνδέεται χωρίς να χάνει το κέντρο του.
Μπορεί να διαφωνεί χωρίς να διαλύεται.

Όταν όμως αυτές οι λειτουργίες μένουν χωρισμένες, δημιουργείται ασυμμετρία.

Το άτομο γίνεται μονοφωνικό, ο ένας πόλος μιλάει μόνος του.

Αν κυριαρχεί το συναίσθημα, εμφανίζονται καταιγισμοί αμφιβολιών, υπερευαισθησία, φόβος εγκατάλειψης.
Αν κυριαρχεί η στείρα λογική σκέψη, εμφανίζεται ψυχική αποξήρανση, ακαμψία, δυσκολία στην οικειότητα.

Και στις δύο περιπτώσεις, η ψυχή ζητάει «δεύτερη φωνή», αλλά δεν την βρίσκει. Εκεί γεννιέται το Ανδρόγυνο ως ψυχική ανάγκη και όχι ως κοινωνική απαίτηση.

Ως λειτουργία.
Ως συνεργασία.

Ως κοινός ρυθμός δύο τμημάτων της ψυχής που μέχρι τώρα ζούσαν σε διαφορετικά δωμάτια.

 Όταν αυτή η συνεργασία αρχίζει, αλλάζει ολόκληρο το εσωτερικό τοπίο.

Το άτομο μπορεί να καταλάβει τι νιώθει χωρίς να το φοβηθεί.

Μπορεί να διαχειριστεί μια σύγκρουση χωρίς να καταρρεύσει.
Μπορεί να νιώσει χωρίς να χάσει τη λογική του.
Μπορεί να σκεφτεί χωρίς να ακυρώσει τη συναισθηματική του πλευρά.

Εδώ βρίσκεται το βαθύτερο ψυχοδυναμικό νόημα του Ανδρόγυνου: είναι ο τρόπος που η ψυχή αποκτά εσωτερικό συνοδοιπόρο.

Πώς το εσωτερικό Ανδρόγυνο αλλάζει τον τρόπο που αγαπάμε

Όταν ο άνθρωπος δεν έχει εσωτερική δυάδα, κάθε σχέση γίνεται καθρέφτης του χάους του.

Η προσκόλληση γίνεται πιο επιτακτική.
Η εξιδανίκευση αρχίζει από τα αποδυτήρια.
Η απογοήτευση γίνεται πιο βαθιά.
Η ζήλια, πιο έντονη.
Ο φόβος, σχεδόν υπαρξιακός.

Πρέπει να καταλάβουμε όλοι ότι δεν είναι τα γεγονότα που μας πληγώνουν, είναι η εσωτερική κατακερματισμένη ψυχή που δεν ξέρει πώς να αντέξει την απώλεια, την αβεβαιότητα, την απόσταση, τον πόνο, την μοναξιά.

Κάτι μέσα της λέει: «Αν μείνω μόνος, είμαι μισός. Αν φύγει ο άλλος, θα σταματήσω να υπάρχω».

Στον ψυχισμό αυτό είναι πάντα σημάδι ότι η εσωτερική δυάδα δεν έχει ακόμη σχηματιστεί. Το άτομο ζει με μία μόνο φωνή. Και ζητά από τον σύντροφο να γίνει η δεύτερη.

Ο γάμος και η σχέση, τότε, αντί για συνάντηση, γίνεται ψυχική απόπειρα αποκατάστασης που δεν μπορεί να συγκρατήσει τελικά τίποτα, όσο και αν έχουμε επενδύσει τη ζωή μας σε αυτόν το στόχο.
Όταν όμως η εσωτερική συνεργασία αρχίζει να αναδύεται, η σχέση αλλάζει ποιότητα.

Η αγάπη παραμένει εξίσου βαθιά, αλλά γίνεται λιγότερο απελπισμένη.
Η ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση μειώνεται.
Η υπερευαισθησία ηρεμεί.
Η επικοινωνία γίνεται πιο καθαρή.
Η απώλεια δεν μοιάζει με θάνατο, αλλά με αλλαγή.
Δεν εξαφανίζεται ο φόβος, αλλά αποκτά πλαίσιο.
Δεν εξαφανίζεται η ανάγκη, αλλά αποκτά τον δικό της χώρο.

Ο σύντροφος δεν είναι πλέον ο Θεραπευτής, ο Ρυθμιστής, η Μάνα, ο Πατέρας, ο Αδελφός, ο Φίλος, ο Σωτήρας. Γίνεται άνθρωπος, ένας άνθρωπος σαν εσένα, σαν κι εμένα, σαν όλους μας.
Και η σχέση γίνεται πράξη επιλογής, όχι προσπάθεια διάσωσης.

Το εσωτερικό Ανδρόγυνο ως στόχος ψυχικής ωρίμανσης

Στη σύγχρονη ψυχοδυναμική παρατήρηση, ο όρος «εσωτερική δυαδική δομή» περιγράφει την ωριμότητα του Εγώ.

Το άτομο που διαθέτει αυτόν τον εσωτερικό διάλογο μπορεί να αντέξει:

• την πραγματικότητα
• την απόρριψη
• την επιθυμία χωρίς εμμονή
• τον φόβο χωρίς πανικό
• τη διαφωνία χωρίς διάλυση
• την απόσταση χωρίς κατάρρευση

Ως Jungian Coach, βλέπω τη σχέση μεταξύ σκέψης και συναισθήματος ως το κλειδί για την Εξατομίκευση. Δεν πρόκειται για σύγκρουση, αλλά για ανάγκη σύζευξης διαφορετικών κριτικών λειτουργιών. 

Το συναίσθημα δεν πρέπει να προσλαμβάνεται σαν ταραξίας ή δημιουργός χάους, αλλά σαν τον αγγελιοφόρο της Ψυχής, ένα σήμα από το Ασυνείδητο που μας δείχνει την κατεύθυνση όπου κινείται η ψυχική μας ενέργεια. Δεν χρειάζεται οπωσδήποτε εξωτερίκευση ή δράμα. Αρκεί μια απλή σωματική πληροφορία: ένα σφίξιμο στο στέρνο ή μια ανάσα ανακούφισης είναι αρκετά, είναι ο τρόπος που το σώμα αφουγκράζεται την αλήθεια μας, την οποία η Λογική, όταν είναι αποκομμένη από το Σύνολο, αδυνατεί να συλλάβει. Το συναίσθημα δεν πρέπει να δίνει συνεχώς εντολή στο Εγώ τι να κάνει. Μας αποκαλύπτει όμως συνεχώς τι έχει Νόημα για εμάς και μας συνδέει με τον Αληθινό Εαυτό.

Όταν η συνειδητή σκέψη ακούσει τη γλώσσα του συναισθήματος, παύει να πλανάται σε νευρωτικές αναλύσεις και βρίσκει τον προσανατολισμό της.

Δεν είναι ρόλος του συναισθήματος να κατέχει την πρώτη θέση στη λήψη αποφάσεων, είναι να δινει ουσία και νόημα σε αυτές τις αποφάσεις. Χωρίς αυτό, η λογική κινείται στο κενό, σαν μηχανισμός που δεν ξέρει τι να υπηρετήσει. Με αυτό όμως, η λογική αποκτά πυξίδα. Ξεκινά να καταλαβαίνει τι σε κινεί και τι σε τραυματίζει. Και εκεί η σκέψη μπορεί να λειτουργήσει ως ώριμη πράξη που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες σου.

Παράλληλα, η Λογική, ως λειτουργία του Εγώ, δεν μπορεί να εισέρχεται στη ζωή με τη μορφή της εντολής. Η πρόσβαση της επιτρέπεται μόνον όταν παραιτηθεί από τον ρόλο του ψυχρού Δικαστή και αναλάβει τον ρόλο του Θεματοφύλακα. Η Λογική που πραγματικά βοηθά δεν λέει: «Μη βιώνεις αυτήν τη Σκιά» ή «Μην νιώθεις αυτήν την ένταση». Αντιθέτως, λέει: «Βιώνεις αυτήν την αλήθεια και είμαι εδώ, σταθερή, για να συγκρατήσω την ουσία σου όσο περνάς μέσα από αυτήν τη διαδικασία».

Αυτός ο ήρεμος τόνος επιτρέπει στο συναίσθημα να αντιληφθεί ότι δεν απειλείται πλέον από την οργάνωση της Λογικής. Έτσι γεννιέται η εσωτερική συνεργασία. Το Συναίσθημα και η Λογική παύουν να συγκρούονται και, αντίθετα, χτίζουν μια γέφυρα μεταξύ Συνειδητού και Ασυνείδητου.

Στην Ψυχολογία του Βάθους, η αυτοπαρατήρηση είναι η ενεργή θέση μέσα στην εμπειρία, όπου συναντιέται ό,τι βιώνουμε συναισθηματικά με ό,τι γνωρίζουμε συνειδητά για τον εαυτό μας. Ο άνθρωπος μαθαίνει να στέκεται σε ένα εσωτερικό κέντρο. Από αυτό το σημείο, μπορεί να βιώνει την ένταση χωρίς να χάνεται μέσα της, γεγονός που αποκαλύπτει μια νέα ισορροπία στην ψυχή. Σε αυτόν τον Εσωτερικό Χώρο Συγκράτησης, η σκέψη παραμένει παρούσα, παραμερίζει την αρνητικά κριτική διάθεση και το συναίσθημα μπορεί να εκδηλωθεί χωρίς να εξαφανίζεται υπό την πίεση. Δημιουργείται ένα εσωτερικό δοχείο ικανό να κρατήσει και τις δύο αυτές δυνάμεις ενεργές. Εκεί ξεκινά η ψυχική ωρίμανση: Ο νους πλησιάζει το ζωντανό περιεχόμενο της ψυχής και το συναίσθημα βρίσκει σταθερή στήριξη στο Εγώ. Η Ψυχή αρχίζει να αντέχει τον ίδιο της τον όγκο, καθώς παύει να είναι μόνη μέσα στη υπερφόρτισή της.

Αυτή η εσωτερική συνύπαρξη είναι ο ψυχικός πρόδρομος του Ανδρόγυνου. Δεν πρόκειται για μύθο ή σύμβολο, αλλά για την πραγματική ικανότητα να λειτουργούμε με δύο αρχές ενεργές (π.χ., Λογική και Συναίσθημα) χωρίς να χρειάζεται η μία να επικρατήσει ή να καταπιεί την άλλη. Η αυτοπαρατήρηση σηματοδοτεί ότι η εσωτερική δυάδα έχει αρχίσει ήδη να σχηματίζεται και μέσω αυτής, η σχέση με τον εαυτό αποκτά βάθος που πλέον δεν εξαρτάται από το εξωτερικό περιβάλλον.

Η οριοθέτηση δεν είναι άμυνα ούτε τεχνική συμπεριφοράς όπως νομίζουν πολλοί. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος μπορεί να πει στον εαυτό του ότι αντέχει να σταθεί μέσα στη δυσφορία του χωρίς να χρειάζεται κάποιον άλλο για να σταθεροποιηθεί.

Δεν σημαίνει να κλείνεις την πόρτα σε ό,τι νιώθεις. Σημαίνει να μένεις σταθερός και ειλικρινής προς εσένα και την ουσία σου χωρίς να παρασύρεσαι.

Ένα απλό «Μένω εδώ, δεν φεύγω από εμένα» είναι αρκετό για να δημιουργήσει έναν εσωτερικό άξονα. Αυτός ο άξονας επιτρέπει στην εμπειρία να εξελιχθεί χωρίς να μετατραπεί σε πανικό ή εξάρτηση. Και κάπως έτσι αρχίζει να φαίνεται πως η σταθερότητα δεν βρίσκεται στον άλλο, αλλά στη θέση που παίρνεις μέσα σου απέναντι σε αυτό που ζεις.

Το εσωτερικό Ανδρόγυνο θεμελιώνεται τη στιγμή που ο άνθρωπος λέει: «Θέλω κάποιον δίπλα μου, αλλά δεν τον χρειάζομαι για να σταθώ».

Και αυτή είναι η καθοριστική διαφορά ανάμεσα στον έρωτα ως ανακούφιση ή δεκανίκι και στον έρωτα ως συνάντηση.

Ο ρόλος του θεραπευτή όταν η εσωτερική δυάδα δεν μπορεί να χτιστεί μόνη της

Υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν μόνοι τους και συχνά νιώθουν ότι παλεύουν με δύο ξένες δυνάμεις μέσα τους που δεν υπακούν. Εκεί η θεραπευτική σχέση γίνεται αναγκαία.
Όχι γιατί ο θεραπευτής «ξέρει καλύτερα», αλλά γιατί προσφέρει μια σταθερή εξωτερική δυάδα μέχρι να χτιστεί η εσωτερική.

Μην περιμένετε ότι ο θεραπευτής θα δώσει άμεσες μαγικές λύσεις.
Μπορείτε όμως να περιμένετε ότι θα δώσει ρυθμό, θα κρατήσει τον «χώρο» ασφαλή και θα αντέξει την ένταση που το άτομο δεν αντέχει μόνο του.
Αυτός ο εξωτερικός συντονισμός επιτρέπει στην ψυχή να δοκιμάσει αργά τη συνεργασία των λειτουργιών της.

Η σχέση με τον θεραπευτή γίνεται το πρώτο παράδειγμα λειτουργικού Ανδρόγυνου, δύο φωνών που μπορούν να σταθούν μαζί χωρίς να καταστρέψουν η μία την άλλη.

Από εκεί, η δυάδα αρχίζει να μεταφέρεται και μέσα στον θεραπευόμενο και η ψυχή μαθαίνει να ολοκληρώνει τον εαυτό της, όποιες φουρτούνες και αν συναντήσει στην πορεία της ζωής της.

Επίλογος

Όσο παρατηρώ μέσα στην ψυχαναλυτική έρευνα, τόσο περισσότερο καταλαβαίνω κάτι απλό και σκληρό μαζί:

Οι άνθρωποι δεν καταστρέφουν τις σχέσεις τους επειδή δεν ξέρουν να αγαπάνε. Τις καταστρέφουν επειδή μέσα τους δεν υπάρχει δεύτερη παρουσία.

Μια εσωτερική φωνή που θα κρατήσει ισορροπία όταν το συναίσθημα ανεβαίνει.
Μια εσωτερική σκέψη που θα δώσει ρυθμό όταν η ευαισθησία ξεχειλίζει.
Μια εσωτερική σταθερότητα που θα πει «είμαι εδώ» όταν ο άλλος χρειαστεί χώρο.

Και κάπου εκεί καταλαβαίνεις πως ο πιο σημαντικός γάμος της ζωής σου δεν είναι αυτός που θα κάνεις με έναν άνθρωπο. Είναι ο γάμος που θα κάνεις με τον εαυτό σου, με την Αλήθεια σου.

Όταν αυτές οι δύο πλευρές συναντηθούν, κάτι αλλάζει για πάντα.

Η σχέση δεν γίνεται εύκολη, μην απατάσθε. Γίνεται όμως δυνατότερη. Η αγάπη δεν γίνεται τέλεια, γίνεται αληθινή.
Το Ανδρόγυνο που λείπει δεν είναι ο σύντροφος. Είσαι εσύ που δεν έχεις ακόμη ακούσει τις δύο φωνές του εαυτού σου.

Και όταν αυτό συμβεί, ο έρωτας σταματά να είναι ανάγκη. Γίνεται συνάντηση ανθρώπου με άνθρωπο.
Όχι μισής ψυχής που ζητά σωσίβιο.
Αλλά ολόκληρης ψυχής με άλλη ολόκληρη ψυχή.

Βιβλιογραφία

C. G. Jung “Aion: Researches into the Phenomenology of the Self” (Vol. 9ii)
Thomas Ogden: “The Matrix of the Mind”
Wilfred Bion: “Learning from Experience”

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...