Ένας Οδηγός Συναισθημάτων

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τι είναι τα συναισθήματα;
Συναίσθημα μπορεί να είναι το να αγναντεύω ένα ηλιοβασίλεμα αγκαλιά με έναν άνθρωπο που αγαπάω, νιώθοντας το δροσερό αεράκι και ακούγοντας τα κύματα…

Μπορεί να είναι η αίσθηση που φουντώνει μέσα μας όταν καθόμαστε δίπλα σε ένα τζάκι τον χειμώνα, μυρίζοντας τα ξύλα, βλέποντας το χιόνι να πέφτει από το παράθυρο. Μπορεί να είναι η περηφάνια που πλημμυρίζει το στήθος μας όταν κάποιο αγαπημένο μας πρόσωπο υπερνικά ένα μεγάλο εμπόδιο…

Στην ψυχολογία συχνά περιγράφουμε τα συναισθήματα ως εξής:

Πρόκειται για αντιδράσεις του οργανισμού μας, απέναντι σε καταστάσεις που έχουν σημασία για εμάς. Μας πληροφορούν για κάτι σημαντικό που μας αφορά! Αυτές οι αντιδράσεις μας βοηθάνε να καταλάβουμε τι συμβαίνει, τι νόημα ακριβώς έχει για εμάς και τι θέλουμε να επιτύχουμε σε σχέση με αυτή την κατάσταση.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

Εάν νιώσω θυμό, ο οργανισμός μου πιστεύει ότι συνέβη κάποια αδικία εις βάρος μου, ότι κάποιος παραβιάζει τα όρια μου ή βλάπτει κάποιο πρόσωπο για το οποίο νοιάζομαι. Επίσης θυμό συχνά νιώθουμε όταν δεν καταφέρνουμε κάτι που επιθυμούμε. Παράλληλα, ο θυμός μας ωθεί προς κάποια ενέργεια, ώστε να προστατέψουμε τον εαυτό μας, να πετύχουμε αυτό που θέλουμε ή να βοηθήσουμε κάποιον άλλον που βλάπτεται.

Εάν νιώσω φόβο, οργανισμός μου αξιολογεί μια κατάσταση ως επικίνδυνη και με ωθεί να φύγω ώστε να προστατευτώ.

Εάν νιώσω χαρά, αυτό σημαίνει ότι η κατάσταση εκπληρώνει κάποιες σημαντικές ανθρώπινες ανάγκες μου, είναι σημαντική για μένα, και έτσι η χαρά με ωθεί να αναζητώ αυτή την κατάσταση, να τη συντηρώ και να τη διατηρώ.

Εάν νιώσω ευγνωμοσύνη, αυτό ίσως σημαίνει ότι κάποιος με σκέφτηκε, νοιάστηκε για εμένα και το συναίσθημα μου με ωθεί να εκτιμήσω την πράξη του και να ανταποδώσω, χτίζοντας περαιτέρω τη θετική αυτή σχέση μεταξύ μας.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...

Τα συναισθήματα μπορεί να πυροδοτηθούν αστραπιαία και ασυνείδητα, να ενεργοποιηθούν μετά από συνειδητές σκέψεις και επεξεργασία ή (συνηθέστερα) μέσω και των δύο οδών.

Το ποια συναισθήματα, πόσο έντονα, πόσο συχνά και σε ποιες καταστάσεις θα βιώσει ο κάθε άνθρωπος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Το ίδιο γεγονός δεν προκαλεί τα ίδια συναισθήματα σε όλους μας.

Όλα τα συναισθήματα, ευχάριστα *και* δυσάρεστα, κάποιες φορές είναι απαραίτητα και χρήσιμα και άλλες φορές μας δυσκολεύουν ή μας βασανίζουν άδικα. Η διάκριση αυτή δεν είναι πάντα εύκολη αλλά είναι πολύ σημαντική.

Για παράδειγμα, κάποιες φορές ο οργανισμός ενεργοποιεί το άγχος χωρίς στα αλήθεια μια κατάσταση να είναι επικίνδυνη, ενώ άλλες φορές είναι όντως επικίνδυνη και χρειάζεται να πράξουμε αναλόγως.

Κάποιες φορές ο θυμός μας είναι κατάλληλος και χρειάζεται με κάποιον τρόπο να τον εκφράσουμε, ενώ άλλες φορές είναι ακατάλληλος και χρειάζεται να τον μαλακώσουμε.

Κάποιες φορές η απογοήτευση μας σωστά μας πληροφορεί ότι ήρθε η ώρα να αφήσουμε πίσω μας μια κατάσταση που δεν μας οδηγεί πουθενά, ενώ άλλες φορές ενεργοποιείται πολύ νωρίς και μας κάνει τα παραιτούμαστε χωρίς καλό λόγο από κάτι σημαντικό για εμάς.

Τι είναι λοιπόν η ώριμη αξιοποίηση και διαχείριση των συναισθημάτων;

Η ώριμη αξιοποίηση και διαχείριση των συναισθημάτων μπορεί να είναι πολύ διαφορετική, αναλόγως του κάθε ανθρώπου και της κάθε περίστασης. Γενικά όμως, μας επιτρέπει να ζούμε καλύτερα, να μειώνουμε το παραπανήσιο άγχος και πόνο, να προσαρμοζόμαστε στις δυσκολίες, να αποδεχόμαστε την οδύνη που δεν μπορούμε να αποφύγουμε και να καλύπτουμε τις βασικές μας ανθρώπινες ανάγκες.

Σας καλώ να αναλογιστείτε τη δική σας ζωή και να σκεφτείτε τι θα θέλατε να είναι διαφορετικό – η αξιοποίηση/διαχείριση των συναισθημάτων σας είναι ένας βασικός τρόπος να το επιτύχετε

Αυτό μπορεί να σημαίνει να δρω με έναν διαφορετικό τρόπο για να ικανοποιήσω τις ανάγκες μου και όχι με τον πρώτο τρόπο που με ωθεί το συναίσθημα.

Ίσως σημαίνει να μάθω να ακούω τα συναισθήματα μου και να μην τα αγνοώ ή να τα καταπιέζω.

Ίσως να μάθω να τα περιγράφω και να εντοπίζω πότε τα νιώθω και για ποιον λόγο.

Μπορεί να χρειάζεται να καλλιεργήσω και να ενισχύσω κάποια συναισθήματα.

Να μάθω να τα εκφράζω και να τα επικοινωνώ κατάλληλα.

Να μάθω να τα σέβομαι και να μην με κατηγορώ και επικρίνω επειδή τα νιώθω.

Να μάθω να ξεχωρίζω το συναίσθημα από τον τρόπο έκφρασης του.

Να μάθω να ξεχωρίζω τα συναισθήματα μεταξύ τους, ιδίως όταν είναι μπλεγμένα το ένα στο άλλο. Να μάθω πώς να ρυθμίζω την ένταση και τη διάρκεια τους, πώς να τα αποδέχομαι και να τα βιώνω όταν έρχονται, χωρίς να τρέχω να τα εξαφανίσω.

Η ρύθμιση και αξιοποίηση των συναισθημάτων είναι μια δεξιότητα, η οποία ξεκινά να χτίζεται εφ’όρου ζωής από τη βρεφική ηλικία και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες (π.χ. το πώς μεγάλωσε κάποιος, τις βιολογικές του τάσεις, τις τωρινές συνθήκες). Χρειάζεται εξάσκηση και χρόνο για να την αποκτήσουμε και να τη βελτιώσουμε. Δεν είναι κάτι εύκολο που γίνεται σε μια εβδομάδα.

Παρακάτω, μοιράζομαι μαζί σας μια λίστα εννέα διαστάσεων του συναισθήματος, που μπορείτε να λάβετε υπόψιν στην καθημερινότητα σας. Προσπαθήστε να εξασκηθείτε (και γραπτώς αν προτιμάτε!) στον εντοπισμό και την περιγραφή τους.

1. Ποιο (ή ποια) συναίσθημα νιώθω; Πώς το λένε; Μπορώ να ανατρέξω στον Τροχό των Συναισθημάτων αν δυσκολεύομαι να βρω τη λέξη. Μπορώ επίσης να περιγράψω τα άλλα συστατικά του από τη λίστα και να καταλάβω έτσι το όνομα του

2. Που και πώς νιώθω το συναίσθημα στο σώμα μου; Έχει αλλάξει η έκφραση του προσώπου μου; Έχω κόμπο στον λαιμό; Η φωνή μου μήπως άλλαξε; Μήπως χτυπάει η καρδιά μου; Ιδρώνω; Νιώθω ανακάτεμα στο στομάχι; Ανασαίνω γρήγορα; Τρέμω; Ζαλίζομαι; Νιώθω σαν να βγαίνω από τον εαυτό μου; Έχω ένταση και σφίξιμο στους μυς; Έχω πόνο στο στήθος; Έχει θολώσει η όραση μου; Σφίγγω τα δόντια μου; Τι μπορεί να σημαίνουν αυτές οι σωματικές αλλαγές; Ποιο συναίσθημα μπορεί να βιώνω;

3. Τι πυροδότησε το συναίσθημα μου; Ήταν μια εξωτερική κατάσταση; Κάτι που μου είπε/έκανε κάποιος; Κάτι που έγινε; Κάτι που είδα; Κάτι που σκέφτηκα; Κάτι που ένιωσα στο σώμα μου; Κάτι που θυμήθηκα; Διάφορα από αυτά μαζί;

4. Πώς ερμήνευσα αυτό που μου πυροδότησε το συναίσθημα; Τι σκέψεις έκανα για αυτό; Τι νόημα έχει για μένα; Πώς το εξηγώ; Τι μου θυμίζει ή τι πιστεύω για αυτό; Στο ίδιο ακριβώς γεγονός μπορώ να δώσω πολύ διαφορετικά νοήματα – γιατί επέλεξα αυτό που επέλεξα;

5. Τι άλλες σκέψεις συνοδεύουν το συναίσθημα; Εάν η θλίψη μου/το άγχος μου/ο ενθουσιασμός μου μπορούσε να μιλήσει, τι θα έλεγε;

6. Ποια συμπεριφορά με ωθεί το συναίσθημα μου να κάνω; Να αποφύγω κάτι; Να πιώ αλκοόλ; Να αποσπάσω την προσοχή μου; Να αναζητήσω βοήθεια; Να φωνάξω; Να χτυπήσω; Να κλειστώ στον εαυτό μου; Να βρίσω; Να κλάψω; Να φύγω; Τι συνέπειες μπορεί να έχει αυτή η συμπεριφορά τώρα και στο μέλλον; Τι έκανα τελικά όταν ήρθε το συναίσθημα; Πώς επηρέασε εμένα και τους γύρω μου;

7. Τι στάση κρατάω απέναντι στο συναίσθημα μου; Τι πιστεύω για το γεγονός ότι το νιώθω; Μου επιτρέπω να το νιώσω; Θεωρώ ότι δεν θα έπρεπε να το νιώθω; Πιστεύω ότι θα κρατήσει για μέρες ή για πάντα; Πιστεύω ότι έχω ή όχι κάποιον έλεγχο πάνω του; Πιστεύω ότι είναι επικίνδυνο αυτό το συναίσθημα; Ότι είναι αβάσταχτο; Ότι μόνο οι άλλοι μπορούν να με βοηθήσουν με αυτό; Ότι μόνο εγώ το νιώθω; Ότι υπάρχει μόνο ένα σωστό συναίσθημα για κάθε περίσταση;

Μήπως πιστεύω ότι επειδή νιώθω το τάδε συναίσθημα, τότε οπωσδήποτε έτσι είναι και η πραγματικότητα; (πχ νιώθω ότι με κοιτάνε, άρα ισχύει, έτσι είναι. Νιώθω άγχος πριν την ομιλία, άρα θα πάει χάλια, δεν μπορώ να την κάνω. Νιώθω ότι κάτι έχεις μαζί μου και για αυτό δεν μου μιλάς, άρα έτσι είναι, αυτός είναι σίγουρα ο λόγος που δεν μιλάς).

8. Τι λειτουργία - σκοπό επιτελεί το συναίσθημα; Ποια ανάγκη του οργανισμού μου προσπαθεί να ικανοποιήσει το συναίσθημα με τις πληροφορίες και τη συμπεριφορά που φέρνει μαζί του; Να προστατευτώ; Να εκφράσω τον πόνο μου; Να διεκδικήσω; Να κυνηγήσω κάτι που έχει αξία για εμένα; Να ζητήσω συγγνώμη ώστε να επανορθώσω μια σχέση; Να κρυφτώ για να μην πληγωθώ;

9. Πότε και πού εμφανίζεται το συναίσθημα; Πόσο έντονο είναι; Πόσο κρατάει; Πώς αλλάζει; Το αρχικό συναίσθημα μήπως προκάλεσε και ένα δεύτερο ή και τρίτο συναίσθημα; (πχ με στενοχώρησε κάτι που έκανε η φίλη μου, θύμωσα μαζί της και μετά ένιωσα τύψεις επειδή θύμωσα και άγχος ότι δεν θα θέλει να με κάνει παρέα ---> 4 συναισθήματα μπλεγμένα το ένα με το άλλο!).

Όπως είδαμε λοιπόν από την ανάλυση αυτή, τα συναισθήματα κάθε άλλο παρά απλά και εύκολα στη διαχείριση είναι... Όμως, μας κάνουν αυτό που είμαστε, άνθρωποι. Και σίγουρα μπορούν να γίνουν συναρπαστικά, όμορφα και χρήσιμα!

Βιβλιογραφία:

Gross, J. J. (Ed.). (2007). Handbook of emotion regulation. New York, NY: Guilford Press.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...