Σταθερότητα και Μεταβολή στην Προσωπικότητα: Συγκριτική Ανάλυση του Μοντέλου των Πέντε Παραγόντων και της Κοινωνικο - Γνωσιακής Θεωρίας του Bandura

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η προσωπικότητα αποτελεί ένα από τα κυριότερα και πολυσύνθετα θέματα στα οποία εστιάζει η Επιστήμη της Ψυχολογίας, καθώς η μελέτη της οδηγεί στην κατανόηση των τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται στην καθημερινότητά τους, όπως αυτή εξελίσσεται σε διαφορετικά πλαίσια της ζωής τους. Συμβάλλει, επιπλέον, στο να γίνει κατανοητό πώς τα άτομα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους  και συνάπτουν σχέσεις μεταξύ τους.

Μέσα από την επιστημονική διερεύνηση της προσωπικότητας επιδιώκονται εξηγήσεις όχι μόνο για τις τάσεις συμπεριφοράς, όπως αυτές παρατηρούνται, αλλά και για το πώς διαμορφώνονται και εκφράζονται οι ατομικές διαφορές.

Σημαντικοί τομείς της ανθρώπινης λειτουργικότητας, όπως η ψυχική υγεία, η προσαρμοστικότητα, η μάθηση και η κοινωνική συμπεριφορά βρίσκονται στο πλαίσιο αυτής της διερεύνησης πέρα από την περιγραφή μόνο των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας.

Μεταξύ διαφόρων θεωριών που έχουν αναπτυχθεί σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα μελέτης, δύο θεωρητικά μοντέλα έχουν προσφέρει τη δική τους καθοριστική συμβολή στην κατανόηση της προσωπικότητας. Πρόκειται για το Μοντέλο των Πέντε Παραγόντων ( Big Five) και την κοινωνική-γνωσιακή θεωρία του Albert Bandura.

Το παρόν άρθρο έχει στόχο να παρουσιάσει μέσα από συγκριτική εξέταση των δύο θεωριών τις διαφορές που διακρίνονται μεταξύ τους, αλλά και τα κοινά τους σημεία, να τις αξιολογήσει κριτικά και να διερευνήσει την εφαρμογή τους σε σύγχρονα διαφορετικά πλαίσια.

Θεωρία των Πέντε Παραγόντων (Big Five)

Η θεωρία αυτή εστιάζει στη σταθερότητα των χαρακτηριστικών της συμπεριφοράς, καθώς και στη δυνατότητα περιγραφής της μέσω πέντε βασικών διαστάσεων.

Η ανάπτυξή του μοντέλου βασίστηκε σε ευρείας κλίμακας μελέτες λεξιλογικές και σε παραγοντικές αναλύσεις (McCrae & Costa, 1999). 

Αποτελεί, επίσης, μια από τις περισσότερο αναγνωρισμένες και έγκριτες θεωρητικές προσεγγίσεις στην έρευνα της ανθρώπινης προσωπικότητας. Έχει επιβεβαιωθεί διαπολιτισμικά και χαρακτηρίζεται επιπλέον από τη θεωρητική του σαφήνεια, στοιχεία που ενθαρρύνουν τη συμβολή του συγκεκριμένου μοντέλου στη μελέτη της συμπεριφοράς.

Οι πέντε παράγοντες που αποτελούν τη θεμέλια βάση της συγκεκριμένης θεωρίας είναι οι ακόλουθοι:

2.1. Νευρωτισμός

Ο νευρωτισμός αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόγνωσης για αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές και για τον λόγο αυτό είναι και ένας ιδιαίτερα χρήσιμος κλινικός δείκτης. Αναφέρεται δε στην τάση των ατόμων να βιώνουν σε μεγαλύτερη ένταση αρνητικά συναισθήματα, όπως άγχος, λύπη, θυμό και ενοχή. Τα άτομα με υψηλό νευρωτισμό έχουν ευαλωτότητα στο στρες και συχνά αντιλαμβάνονται τις καταστάσεις ως επικίνδυνα απειλητικές ή δύσκολες (Ormel et al., 2013).

2.2. Εξωστρέφεια

Το θετικό συναίσθημα και η υψηλή ευεξία είναι χαρακτηριστικά που συνδέονται με εξωστρεφή άτομα και αποτελούν συγκριτικό πλεονέκτημα σε επαγγέλματα που απαιτούν κοινωνική αλληλεπίδραση. Τα άτομα με εξωστρέφεια προβάλλουν μια μεγαλύτερη άνεση σε κοινωνικά περιβάλλοντα, εκφράζονται με θάρρος και ανοιχτότητα και δηλώνουν παρόντα στην ανάληψη πρωτοβουλιών (Lucas, 2008). Ο παράγοντας εξωστρέφεια σχετίζεται με την κοινωνικότητα, τη ζωτικότητα και τη θετική εμπειρία.

2.3. Δεκτικότητα στην Εμπειρία

Η δεκτικότητα στην εμπειρία συνδέεται με φαντασία, έμπνευση, δημιουργικότητα, νέες ιδέες και θετική διάθεση για νέες εξερευνήσεις και  ευελιξία στο πεδίο της γνώσης. Οι άνθρωποι που εμφανίζουν υψηλή δεκτικότητα έχουν ένα ευρύτερο εσωτερικό δοχείο υποδοχής του καινούριου, περισσότερες γνώσεις, καθώς και είναι πρόθυμα να αμφισβητήσουν δεδομένες αντιλήψεις (Goldberg, 1993).

Οι δημιουργικές δραστηριότητες και η δυνατότητα προσαρμογής σε νέες συνθήκες είναι συστατικά στοιχεία της διάστασης αυτής του Μοντέλου των Πέντε Παραγόντων.

2.4. Προσαρμοστικότητα

Τα άτομα που διακρίνονται για την υψηλή τους προσαρμοστικότητα αποφεύγουν τις συγκρούσεις, δείχνουν μεγαλύτερη κατανόηση και τείνουν να υποστηρίζουν τους άλλους. Η προσαρμοστικότητα είναι μια διάσταση που σχετίζεται με τη δημιουργία ασφαλών και λειτουργικών κοινωνικών σχέσεων.

Η ενσυναίσθηση, η συνεργατικότητα, η εμπιστοσύνη και η επιθυμία για υγιείς, αρμονικές διαπροσωπικές σχέσεις αποτελούν βασικά γνωρίσματα ανθρώπου με προσαρμοστικότητα (Graziano & Eisenberg, 1997).

2.5. Ευσυνειδησία

Όσοι έχουν υψηλή ευσυνειδησία λειτουργούν με υπευθυνότητα, προγραμματισμό και συνέπεια. Έτσι δημιουργούν μια θετική επίδραση στην προσωπική και επαγγελματική τους ζωή.

Η διάσταση της ευσυνειδησίας θεωρείται ότι προβλέπει ισχυρότερα την ακαδημαϊκή και επαγγελματική επιτυχία (Poropat, 2009). Και αυτό κατά κάποιο τρόπο είναι λογική απόρροια της αυτοπειθαρχίας, οργάνωσης, επιμονής και στόχευσης των ευσυνείδητων ατόμων.

2.6. Ψυχομετρική αξιοπιστία και ερευνητική βάση

Το Big Five χαρακτηρίζεται από μια καθολικότητα, η εγκυρότητα της οποίας έχει καταφέρει να επιβεβαιωθεί διαπολιτισμικά σε πολυάριθμες μελέτες.

Το NEO-PI-R και το IPIP είναι ψυχομετρικά εργαλεία που βασίζονται στο συγκεκριμένο μοντέλο παρουσιάζοντας υψηλή εσωτερική συνοχή και μια διαχρονική σταθερότητα (Goldberg, 1999). Εκτεταμένη, επίσης, ερευνητική βιβλιογραφία εγγυάται την αξιοπιστία του Μοντέλου των Πέντε Παραγόντων.

2.7. Κριτική του Μοντέλου

Μια από τις κριτικές που έχει δεχτεί η θεωρία αυτή είναι πως αν και περιγράφει με αποτελεσματικότητα την ανθρώπινη συμπεριφορά, δεν εξηγεί, ωστόσο, τους μηχανισμούς που τη δημιουργούν (Block, 2010).

Επιπλέον, επειδή το μοντέλο εστιάζει δίνοντας έμφαση στη σταθερότητα των χαρακτηριστικών, υπάρχει η σκέψη ότι ενδέχεται να παραβλέπει τη δυναμική φύση της προσωπικότητας, καθώς και τις επιδράσεις του περιβάλλοντος.

Η Κοινωνικο - Γνωσιακή Θεωρία του Albert Bandura

Στη σύγχρονη ψυχολογία η θεωρία του Albert Bandura αποτελεί μια από τις επιδραστικότερες προσεγγίσεις, καθώς εστιάζει στη δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ ατομικών στοιχείων, συμπεριφοράς και περιβάλλοντος. Υποστηρίζει ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι υπό μια συνεχή διαμόρφωση μέσα από διαδικασίες μάθησης, παρατήρησης και γνωστικής επεξεργασίας (Bandura, 1986).

Παρακάτω παραθέτω τα συστατικά γνωρίσματα της θεωρίας:

3.1. Αμοιβαίος ντετερμινισμός

Σύμφωνα με το κύριο αυτό στοιχείο της θεωρίας διαπιστώνεται μια συνεχή αδιάκοπη και αμοιβαία αλληλεπίδραση μεταξύ συμπεριφοράς, περιβάλλοντος και προσωπικών γνωστικών παραγόντων. Το άτομο βρίσκεται σε μια διαρκή δυναμική σχέση με τα ερεθίσματα και τις συνέπειες των επιλογών του. Μπορεί να μην είναι παθητικό

δέκτης των ερεθισμάτων, δεν λειτουργεί όμως και εντελώς ανεξάρτητα από το περιβάλλον.

3.2. Αυτοαποτελεσματικότητα

 Ίσως είναι και η σημαντικότερη έννοια της θεωρίας. Η αυτοαποτελεσματικότητα σκιαγραφεί την πεποίθηση που έχει το άτομο ότι μπορεί να φέρει σε πέρας απαιτήσεις μιας συγκεκριμένης κατάστασης και ν’ ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε αυτή (Bandura, 1997).

Η επιλογή στοχοθεσίας, το επίπεδο προσπάθειας, η επιμονή παρά τις δυσκολίες, η ερμηνεία των επιτυχιών, η συναισθηματική αντίδραση στην πρόκληση επηρεάζονται από την αυτοαποτελεσματικότητα.

Άτομα με χαμηλή αυτοαποτελεσματικότητα ματαιώνονται και αποφεύγουν νέες δοκιμασίες και εγκαταλείπου ευκολότερα όταν αντιμετωπίζουν εμπόδια ενώ αντίθετα εκείνα που έχουν υψηλή αυτοαποτελεσματικότητα τείνουν να αποδέχονται νέες προκλήσεις, έχουν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα και για αυτό ανακάμπτουν ταχύτερα από αρνητικές εμπειρίες.

Υπάρχει πλήθος ευρημάτων που τονίζουν το πόσο σημαντική είναι η αυτοαποτελεσματικότητα σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η ψυχική υγεία, η κοινωνική συμπεριφορά, η επαγγελματική απόδοση (Pajares, 2002, Zimmerman, 2000).

3.3. Μάθηση μέσω παρατήρησης (Modelling)

Στο κλασικό πείραμα με τη Bobo Doll (Bandura, Ross & Ross, 1961) είδαμε ότι τα παιδιά μπορούν εύκολα να μιμηθούν επιθετικές συμπεριφορές παρατηρώντας απλά τα ενήλικα πρότυπα που προβαίνουν σε τέτοιες συμπεριφορές. Έτσι η θεωρία του Bandura ανέδειξε πόσο κρίσιμο ρόλο διαδραματίζει η μάθηση μέσω παρατήρησης.

Το modelling πέρα από την επιθετικότητα συμβάλλει θετικά στην αυτορρύθμιση, σε στρατηγικές αντιμετώπισης δυσκολιών, στην εκμάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων και επαγγελματικών συμπεριφορών. Είναι, δηλαδή, ένα χρήσιμο εργαλείο ψυχοεκπαίδευσης.

3.4. Γνωστικοί παράγοντες και Αυτορρύθμιση

Το άτομο μέσω της αυτορρύθμισης παρακολουθεί τη συμπεριφορά του, αξιολογεί τ’ αποτελέσματα των ενεργειών του και τροποποιεί στρατηγικές όπου χρειάζεται. Δεν αντιδρά απλά σε εξωτερικά ερεθίσματα και δε γίνεται έρμαιο προσδοκιών, στόχων, προσωπικής ερμηνείας των γεγονότων και αξιολόγησης της επίδοσής του , δηλαδή των γνωστικών αυτών εννοιών που ενσωματώνει η θεωρία Bandura.

3.5. Κριτική της Θεωρίας

Η έννοια του αμοιβαίου ντετερμινισμού είναι τόσο ευρεία που μερικές φορές δυσχεραίνει την εμπειρική μέτρηση επιμέρους παραμέτρων (Block, 2010).  Επίσης, έχει δεχτεί κριτική λόγω της έμφασης που δίνει στην παρατήρηση και τους γνωστικούς παράγοντες σε σημείο που να υποτιμά το ρόλο των βιολογικών παραγόντων.

Ωστόσο, παραμένει ένα από τα πιο ολοκληρωμένα μοντέλα κατανόησης της συμπεριφοράς.

Δυνατά και Αδύνατα Σημεία των Θεωριών

4.1. Μοντέλο των Πέντε Παραγόντων (Big Five)

Ένα από τα δυνατά σημεία της θεωρίας είναι η συνέπεια που παρουσιάζει μέσα στο χρόνο μέσα από μια σταθερότητα που εξασφαλίζει η εμπειρική της τεκμηρίωση. Επιπλέον, ξεχωρίζει για την ψυχομετρική της αξιοπιστία, τη διαπολιτισμική της καθολικότητα - όπως αναφέρθηκε πιο πάνω - και τη δυνατότητα πρόβλεψης συμπεριφορών καθιστώντας την ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο στην έρευνα όσο και στην εφαρμοσμένη ψυχολογία (McCrae & Costa, 1999).

Ωστόσο, υπάρχουν και σημεία για τα οποία έχει επικριθεί το μοντέλο, κυρίως επειδή λειτουργεί περιγραφικά περισσότερο παρά επεξηγηματικά. Δεν παρέχονται αποσαφηνίσεις σχετικά με τους μηχανισμούς που διαμορφώνουν τα χαρακτηριστικά και κατά κάποιο τρόπο υποτιμά , σε κάποιο βαθμό, την επιρροή του περιβάλλοντος και των γνωστικών παραγόντων (Block, 2010).

4.2. Κοινωνικο-Γνωσιακή Θεωρία του Albert Bandura

Η θεωρία Bandura ερμηνεύει τη συμπεριφορά ως αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης μεταξύ ατόμου, περιβάλλοντος και γνωστικών διεργασιών και διακρίνεται για την ευελιξία καθώς και τη δυναμική της φύση (Bandura, 1986), τα οποία είναι και τα δυνατά της σημεία. Σε αυτά έρχεται να προστεθεί και η έννοια της αυτοαποτελεσματικότητας, καθώς εξηγεί πώς τα άτομα κινητοποιούνται και αλλάζουν.

Υπάρχουν, όμως και στοιχεία για τα οποία την επικρίνουν, όπως η περιπλοκότητα στην εμπειρική της μέτρηση και το περιορισμένο βάρος που δίνει στους βιολογικούς και συναισθηματικούς παράγοντες (Caprara & Cervone, 2000).

Συγκριτική Ανάλυση των δύο Θεωριών

Το Μοντέλο των Πέντε Παραγόντων και η Κοινωνικο-Γνωσιακή Θεωρία του Bandura προσεγγίζουν την προσωπικότητα από διαφορετική σκοπιά, αλλά και οι δύο αυτές θεωρίες συμβάλλουν ουσιαστικά στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Το Big Five εστιάζει στη σταθερότητα των χαρακτηριστικών περιγράφοντας μετρήσιμες διαστάσεις, οι οποίες αποτελούν τη βάση πρόβλεψης συμπεριφορών και οι οποίες παραμένουν σχετικά σταθερές στο χρόνο (McCrae & Costa, 1999).

Η θεωρία του Bandura από την άλλη αντιμετωπίζει την προσωπικότητα ως ένα σύστημα δυναμικό, το οποίο είναι διαρκώς μεταβαλλόμενο, απότοκος μιας συνεχούς αλληλεπίδρασης του ατόμου με το περιβάλλον του (Bandura, 1986).

To Big Five προσπαθεί να ερμηνεύσει «πώς είναι» ο άνθρωπος επιδιώκοντας μια ταξινόμηση της προσωπικότητας σε γενικές διαστάσεις, ενώ ο Bandura «πώς γίνεται» αυτό που είναι επικεντρώνοντας σε μηχανισμούς που καθορίζουν την ανθρώπινη δράση, όπως η αυτοαποτελεσματικότητα και η αυτορρύθμιση.

Έτσι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι διακρίνουμε μια συμπληρωματική σχέση μεταξύ των δύο θεωριών με το Big Five να περιγράφει τη σταθερή βάση των χαρακτηριστικών και το Bandura να τονίζει τις διαδικασίες μάθησης και αλλαγής.

Η εστίαση του περιβάλλοντος, επίσης, είναι σημείο διαφοροποίησης μεταξύ των δύο , καθώς το Big Five αναγνωρίζει περιορισμένη επίδραση των εξωτερικών παραγόντων ενώ ο Bandura δεν μπορεί να θεωρήσει ανθρώπινη συμπεριφορά ανεξάρτητη του κοινωνικού πλαισίου.

Ωστόσο και οι δύο συμφωνούν στον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα της προσωπικότητας συνδυάζοντας βιολογικές προδιαθέσεις, γνωστικούς μηχανισμούς και εμπειρίες ζωής σε μια προσπάθεια ολιστικής κατανόησης της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Εφαρμογές των Θεωριών σε Σύγχρονα Πλαίσια

Τα κοινωνικά και επαγγελματικά πλαίσια στα οποία βρίσκουν πεδίο εφαρμογής τόσο το Μοντέλο των Πέντε Παραγόντων όσο και η θεωρία του Bandura είναι ποικίλα.

Στο κλινικό πλαίσιο, το Big Five συμβάλλει στην κατανόηση και πρόβλεψη ψυχοπαθολογικών προτύπων. Ο υψηλός, για παράδειγμα, νευρωτισμός είναι συνδεδεμένος με ευαλωτότητα σε αγχώδεις και διαταραχές κατάθλιψης (Ormel et al., 2013), ενώ τονίζεται ο προστατευτικός ρόλος της ευσυνειδησίας που λειτουργεί ενισχυτικά στη συμμόρφωση στη θεραπεία.

Παράλληλα, η θεωρία Bandura έχει μια περισσότερο πρακτική παρέμβαση στην ενίσχυση της αυτοαποτελεσματικότητας βοηθώντας τους ανθρώπους ν’ αποκτήσουν αίσθηση ελέγχου στη ζωή τους και να καλλιεργήσουν ψυχική ανθεκτικότητα (Bandura, 1997).

Στον εκπαιδευτικό χώρο, το Big Five συσχετίζεται με την επίδοση των μαθητών και τη στάση τους στη γνώση. Μαθητές με δεκτικότητα στην εμπειρία και ευσυνειδησία σε υψηλά επίπεδα παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα επιτυχίας και αυτό-οργάνωσης (Poropat, 2009).

Η θεωρία του Bandura με έννοιες, όπως η μάθηση μέσω παρατήρησης και η αυτορρύθμιση της μάθησης, έχει επηρεάσει σημαντικά τη σύγχρονη εκπαιδευτική ψυχολογία (Zimmerman, 2000).

Στο εργασιακό πεδίο, το Big Five συμβάλλει σε διαδικασίες επιλογής προσωπικού και αξιολόγησης της απόδοσης των εργαζομένων, ενώ με τη θεωρία Bandura αναπτύσσονται προγράμματα επαγγελματικής ανάπτυξης καλλιεργώντας αυτοπεποίθηση και ενεργητική στάση απέναντι στις προκλήσεις.

Τέλος, σε εγκληματολογικό και παραβατικό πλαίσιο το Μοντέλο των Πέντε Παραγόντων χρησιμοποιείται για κατανόηση χαρακτηριστικών , όπως η παρορμητικότητα, η συναισθηματική αστάθεια και η αδυναμία συμμόρφωσης σε κοινωνικούς κανόνες. Ενώ η κοινωνικο-γνωσιακή θεωρία του Bandura βοηθά στην ερμηνεία της παραβατικής συμπεριφοράς μέσω της μάθησης προτύπων και της μειωμένης αυτοαποτελεσματικότητας, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα με περιορισμένα θετικά κοινωνικά μοντέλα (Bandura et al., 1961).

Οι δυο θεωρίες, όπως βλέπουμε δεν περιορίζονται σε μια θεωρητική προσέγγιση της γνώσης, αλλά αποτελούν πρακτικά εργαλεία ενδυνάμωσης, αυτορρύθμισης και κατανόησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα.

Συμπέρασμα

Η μελέτη της προσωπικότητας μέσα από τις δύο θεωρίες που αναφέραμε στην παρούσα εργασία, το Μοντέλο των Πέντε Παραγόντων (Big Five) και τη κοινωνικο-γνωσιακή θεωρία του Bandura, αναδεικνύει δυο διαφορετικές μεν αλλά συμπληρωματικές οπτικές.

Η περιγραφή και η πρόβλεψη της ανθρώπινης συμπεριφοράς σ’ ένα θεμελιωμένο και σαφές εμπειρικά πλαίσιο είναι στοιχεία βασικά που χαρακτηρίζουν το Big Five. Το οποίο ως μοντέλο αποτελεί ένα εύχρηστο εργαλείο στην έρευνα εστιάζοντας στο σταθερό υπόβαθρο των χαρακτηριστικών και στην αντικειμενική τους μέτρηση.

Από την άλλη, ο Bandura εστιάζει στη δυναμική υφή της προσωπικότητας αναδεικνύοντας το σπουδαίο ρόλο της μάθησης, των γνωστικών διεργασιών και της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον.

Ο συνδυασμός των δύο θεωριών συμβάλλει σε μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, προσωπικότητας, φύσης έχοντας σε ενσωμάτωση το σταθερό και μετρήσιμο με το ευέλικτο και μεταβαλλόμενο.

Αυτή η «συνεργασία» μπορεί ν’ αποτελέσει μια πρακτική ενθάρρυνση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας, της ψυχικής ανθεκτικότητας και της προσαρμοστικότητας του ανθρώπου σε μια εποχή μάλιστα όπου οι κοινωνικές και ψυχολογικές απαιτήσεις εξελίσσονται ραγδαία με μια ταχύτητα που προσδιορίζει το σύγχρονο κόσμο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice Hall.

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.

Block, J. (2010). The five‐factor framing of personality and beyond: Some ruminations. Psychological Inquiry, 21(1), 2–25. doi.org/10.1080/10478401003596626

Caprara, G. V., & Cervone, D. (2000). Personality: Determinants, dynamics, and potentials. Cambridge University Press.

Goldberg, L. R. (1993). The structure of phenotypic personality traits. American Psychologist, 48(1), 26–34. doi.org/10.1037/0003-066X.48.1.26

Goldberg, L. R. (1999). A broad-bandwidth, public-domain, personality inventory measuring the lower-level facets of several five-factor models. In I. Mervielde et al. (Eds.), Personality psychology in Europe (Vol. 7, pp. 7-28). Tilburg University Press.

Graziano, W. G., & Eisenberg, N. (1997). Agreeableness: A dimension of personality. In R. Hogan, J. Johnson, & S. Briggs (Eds.), Handbook of personality psychology (pp. 795-824). Academic Press.

Lucas, R. E. (2008). Personality and subjective well-being. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (3rd ed., pp. 795-814). Guilford Press.

McCrae, R. R., & Costa, P. T. Jr. (1999). A five-factor theory of personality. In L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (2nd ed., pp. 139-153). Guilford Press.

Ormel, J., Jeronimus, B. F., Kotov, R., Riese, H., Bos, E. H., & Oldehinkel, A. J. (2013). Neuroticism and common mental disorders: Meaning and utility of a complex relationship. Clinical Psychology Review, 33(5), 686–697. doi.org/10.1016/j.cpr.2013.04.003

Poropat, A. E. (2009). A meta-analysis of the five-factor model of personality and academic performance. Psychological Bulletin, 135(2), 322–338. doi.org/10.1037/a0014996

Pajares, F. (2002). Gender and perceived self-efficacy in self-regulated learning. Theory into Practice, 41(2), 116–125. doi.org/10.1207/s15430421tip4102_8

Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 82–91. doi.org/10.1006/ceps.1999.1016

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...