Πέρα από τον χωρισμό: οι συναισθηματικές και ψυχοκοινωνικές απώλειες του διαζυγίου

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Το διαζύγιο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μεταβατικές και συχνά τραυματικές εμπειρίες στη ζωή ενός ατόμου, καθώς δεν σηματοδοτεί μόνο τη νομική λύση ενός γάμου, αλλά και μια βαθιά ψυχοκοινωνική διαδικασία απώλειας.

Η φύση του διαζυγίου ως μη θανάσιμη απώλεια

Η εμπειρία αυτή συνδέεται με ποικίλες μορφές πένθους, οι οποίες εκτείνονται πέρα από την απώλεια της συζυγικής σχέσης και αγγίζουν πολλαπλές διαστάσεις της προσωπικής, οικογενειακής και κοινωνικής ζωής. Η βιβλιογραφία αναγνωρίζει ότι το διαζύγιο μπορεί να βιωθεί ως μία μορφή «μη θανάσιμης απώλειας», η οποία ωστόσο προκαλεί αντίστοιχες ψυχολογικές αντιδράσεις με εκείνες του πένθους μετά από θάνατο (Lydon, 2005; Sbarra, 2015).

Η Απώλεια της Συντροφικότητας και του Συναισθηματικού Στηρίγματος

Πρωτίστως, μία από τις πιο εμφανείς απώλειες του διαζυγίου είναι η απώλεια της συντροφικής σχέσης. Ο γάμος συνιστά για πολλά άτομα ένα θεμελιώδες πλαίσιο συναισθηματικής ασφάλειας, ταυτότητας και καθημερινής αλληλεπίδρασης.

Με τη διάλυσή του, το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με την απουσία του συντρόφου, όχι μόνο ως φυσικής παρουσίας αλλά και ως συναισθηματικού σημείου αναφοράς.

Η απώλεια αυτή συχνά συνοδεύεται από αισθήματα θλίψης, θυμού, απογοήτευσης και ματαίωσης, ιδιαίτερα όταν το διαζύγιο δεν είναι αμοιβαία επιθυμητό. Έρευνες δείχνουν ότι το πένθος που σχετίζεται με το διαζύγιο μπορεί να επηρεάζει σημαντικά την ψυχική υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο για καταθλιπτικά συμπτώματα και άγχος (Yárnoz-Yaben, 2017).

Η Διάλυση της Οικογενειακής Δομής και των Καθημερινών Ρουτινών

Επιπλέον, το διαζύγιο συνεπάγεται την απώλεια της οικογενειακής συνοχής και της κοινής ζωής όπως αυτή είχε διαμορφωθεί. Οι καθημερινές ρουτίνες, οι οικογενειακές παραδόσεις, οι κοινές αποφάσεις και ο κοινός σχεδιασμός του μέλλοντος διακόπτονται ή αναδιαμορφώνονται ριζικά.

Η απώλεια της οικογενειακής δομής είναι ιδιαίτερα έντονη όταν υπάρχουν παιδιά, καθώς οι γονείς καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τους ρόλους τους μέσα σε ένα νέο σύστημα συνεπιμέλειας ή μονογονεϊκότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απώλεια δεν αφορά μόνο τη συζυγική σχέση αλλά και την εικόνα της οικογένειας ως ενιαίας μονάδας (D’Onofrio, 2019).

Η Κρίση της Προσωπικής Ταυτότητας και Αυτοεικόνας

Μία ακόμη σημαντική διάσταση αφορά την απώλεια της προσωπικής ταυτότητας. Πολλά άτομα έχουν οικοδομήσει σημαντικό μέρος της αυτοεικόνας τους γύρω από τον ρόλο του συζύγου ή της συζύγου. Η διάλυση του γάμου μπορεί να προκαλέσει κρίση ταυτότητας, καθώς το άτομο καλείται να επαναπροσδιορίσει ποιος είναι εκτός της σχέσης.

Η απώλεια αυτή συνδέεται συχνά με αισθήματα αβεβαιότητας, μειωμένης αυτοεκτίμησης και φόβου για το μέλλον. Η βιβλιογραφία τονίζει ότι η συνέχεια της ταυτότητας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα προσαρμογής μετά το διαζύγιο, ενώ η απουσία της μπορεί να εντείνει το πένθος και τη δυσκολία προσαρμογής (Sbarra, 2015).

Κοινωνικές Επιπτώσεις: Απομόνωση και Μεταβολές στο Δίκτυο Υποστήριξης

Παράλληλα, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η κοινωνική διάσταση της απώλειας. Το διαζύγιο συχνά επιφέρει μεταβολές στο κοινωνικό δίκτυο του ατόμου. Κοινοί φίλοι, συγγενείς εξ αγχιστείας και κοινωνικές σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί στο πλαίσιο του γάμου μπορεί να απομακρυνθούν ή να χαθούν.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το άτομο βιώνει κοινωνική απομόνωση ή αισθήματα στιγματισμού, ιδιαίτερα σε κοινωνικά περιβάλλοντα όπου το διαζύγιο εξακολουθεί να φέρει κοινωνικές προκαταλήψεις. Η απώλεια κοινωνικής υποστήριξης έχει βρεθεί ότι επιβαρύνει σημαντικά την ψυχολογική προσαρμογή μετά τον χωρισμό (Jopp et al., 2021).

Η Πολυπλοκότητα της Απώλειας στην Περίπτωση των Παιδιών

Στην περίπτωση ύπαρξης παιδιών, οι απώλειες αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη πολυπλοκότητα.

Οι γονείς ενδέχεται να βιώσουν απώλεια χρόνου και καθημερινής επαφής με τα παιδιά τους, ιδιαίτερα σε καθεστώτα επιμέλειας που περιορίζουν τη φυσική παρουσία. Αυτό μπορεί να προκαλέσει έντονο αίσθημα κενού, ενοχής και πένθους.

Παράλληλα, τα ίδια τα παιδιά βιώνουν τη δική τους μορφή απώλειας, καθώς έρχονται αντιμέτωπα με την αλλαγή της οικογενειακής πραγματικότητας και την απώλεια της καθημερινής συνύπαρξης με τους δύο γονείς. Η διεθνής βιβλιογραφία καταδεικνύει ότι το διαζύγιο μπορεί να επηρεάσει τη συναισθηματική και κοινωνική προσαρμογή των παιδιών, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από έντονη γονεϊκή σύγκρουση (D’Onofrio, 2019).

Το Διαζύγιο ως Αμφίσημη Απώλεια και η Μη Γραμμική Διαδικασία Πένθους

Από ψυχολογικής σκοπιάς, το διαζύγιο μπορεί να κατανοηθεί μέσα από το πρίσμα του πένθους. Το άτομο περνά συχνά από στάδια όπως η άρνηση, ο θυμός, η διαπραγμάτευση, η θλίψη και τελικά η αποδοχή.

Ωστόσο, η διαδικασία αυτή δεν είναι γραμμική ούτε ίδια για όλους. Σε αντίθεση με τον θάνατο, στο διαζύγιο το πρόσωπο της απώλειας παραμένει συχνά παρόν στη ζωή του ατόμου, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν κοινά παιδιά, γεγονός που μπορεί να καθιστά το πένθος πιο περίπλοκο και παρατεταμένο. Αυτή η μορφή «αμφίσημης απώλειας» δυσχεραίνει την ψυχική αποδέσμευση και την προσαρμογή (Burger et al., 2020).

Συμπέρασμα: Η Σημασία της Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης

Συμπερασματικά, οι απώλειες του διαζυγίου είναι πολυεπίπεδες και αφορούν τη συναισθηματική, κοινωνική, οικονομική και ταυτοτική διάσταση της ζωής του ατόμου. Η κατανόηση του διαζυγίου ως διαδικασίας πένθους και όχι απλώς ως νομικής πράξης είναι καθοριστικής σημασίας για την παροχή κατάλληλης ψυχοκοινωνικής υποστήριξης.

Η αναγνώριση και επεξεργασία των πολλαπλών αυτών απωλειών μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προσαρμογή και στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας του ατόμου.

Βιβλιογραφία

Afifi, T. D., & Keith, V. M. (2004). A risk and resiliency model of ambiguous loss in postdivorce stepfamilies. Journal of Family Communication, 4(2), 65–98. doi.org/10.1207/s15327698jfc0402_1 

Ahrons, C. R. (2005). We’re still family: What grown children have to say about their parents’ divorce. HarperCollins.

Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1269–1287. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.01269.x 

Amato, P. R. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72(3), 650–666.doi.org/10.1111/j.1741-3737.2010.00723.x 

Amato, P. R., & Keith, B. (1991a). Parental divorce and the well-being of children: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 110(1), 26–46.

Amato, P. R., & Keith, B. (1991b). Parental divorce and adult well-being: A meta-analysis. Journal of Marriage and the Family, 53(1), 43–58.

D’Onofrio, B., & Emery, R. E. (2019). Parental divorce or separation and children’s mental health. World Psychiatry, 18(1), 100–101. doi.org/10.1002/wps.20590 

Emery, R. E. (1982). Interparental conflict and the children of discord and divorce. Psychological Bulletin, 92(2), 310–330.doi.org/10.1037/0033-2909.92.2.310

Sbarra, D. A. (2015). Divorce and health: Current trends and future directions. Psychosomatic Medicine, 77(3), 227–236. doi.org/10.1097/PSY.0000000000000168

Tucker, J. E., Bishop, N. J., Cole, H. E., Flores, A. M., & Phillips, F. (2021). Marital transitions, change in depressive symptomology, and quality of social relationships in midlife and older U.S. adults: An analysis of the Health and Retirement Study. Journal of Applied Gerontology, 41(3), 603–612. doi.org/10.1177/00914150211066551

Yárnoz‐Yaben, S. (2017). Grief due to divorce: Relationship with attachment style and effects on subjective well-being and co-parenting. Estudios de Psicología / Studies in Psychology, 38(3), 342–364. doi.org/10.1080/02109395.2017.1330305

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ελευθερία Παππά - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας · Κοινωνικός Λειτουργός

Ελευθερία Παππά: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Είμαι Κοινωνική Λειτουργός με βαθιά πίστη στη δύναμη της ανθρώπινης αλλαγής και στην ικανότητα κάθε ανθρώπου να ξαναβρεί την ισορροπία και το νόημα στη ζωή του.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαζύγιο Εθισμός

24 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...