Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στο «είμαι καλός» και στο «είμαι καλά»: Ένας οδηγός για people pleasers

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο να είμαι καλός άνθρωπος και στο να παραμερίζω συνεχώς τον εαυτό μου για να το αποδείξω. Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι η αξία τους συνδέεται με το πόσο διαθέσιμοι, εξυπηρετικοί και  «εύκολοι»  είναι προς τους άλλους.

Έτσι, το να λένε «ναι», να προσαρμόζονται ή να αποφεύγουν τη σύγκρουση αρχίζει σταδιακά να γίνεται σχεδόν αυτόματα.

Μέσα από μια Γνωστική Συμπεριφορική οπτική, αυτό που βλέπουμε στους people pleasers δεν είναι απλώς  «υπερβολική καλοσύνη». Συνήθως πρόκειται για ένα μοτίβο σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών που έχει μάθει να λειτουργεί σαν μηχανισμός προστασίας.

Ο κύκλος του people pleasing

Συχνά ο κύκλος λειτουργεί κάπως έτσι:

Κατάσταση
Μια φίλη σε καλεί σε ένα πάρτι μετά από μια εξαντλητική μέρα. H Αυτόματη σκέψη είναι : «Δεν μπορώ να πω όχι.», «Θα στεναχωρηθεί.», «Θα φανώ αγενής ή απορριπτική.», «Οι καλοί άνθρωποι είναι παρόντες.»

Συναίσθημα
Ενοχή, άγχος, φόβος ότι μπορεί να δυσαρεστήσεις τον άλλον.

Συμπεριφορά
Λες «ναι», παρόλο που μέσα σου δεν θέλεις να πας.

Βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα
Ανακούφιση. Δεν χρειάστηκε να διαχειριστείς πιθανή απογοήτευση, σύγκρουση ή ενοχή.

Μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα
Εξάντληση, θυμός, αποσύνδεση από τις ανάγκες σου και συχνά εσωτερική δυσαρέσκεια. Έτσι ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι: «Το να λέω “ναι” με προστατεύει.» Ακόμη κι όταν αυτό το “ναι” με κουράζει. Το πρόβλημα δεν είναι πάντα η συμπεριφορά, αλλά η πεποίθηση πίσω από αυτή. Το να είσαι υποστηρικτικός ή διαθέσιμος δεν είναι κάτι αρνητικό. Το ζήτημα είναι από πού προέρχεται αυτή η συμπεριφορά. Κάνω κάτι επειδή πραγματικά το θέλω; Ή επειδή φοβάμαι τις συνέπειες αν δεν το κάνω;

Οι people pleasers συχνά λειτουργούν με βαθύτερες πεποιθήσεις όπως:

•  «Η αξία μου εξαρτάται από το πόσο χρήσιμος είμαι.»
•  «Αν οι άλλοι απογοητευτούν μαζί μου, σημαίνει ότι απέτυχα.»
•  «Οι ανάγκες των άλλων έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις δικές μου.»
•  «Αν βάλω όρια, θα απομακρυνθούν.»

Στην ψυχοθεραπεία, αυτές οι πεποιθήσεις ονομάζονται πυρηνικές πεποιθήσεις. Συνήθως δεν δημιουργούνται τυχαία. Πολλές φορές αναπτύχθηκαν μέσα από εμπειρίες όπου το άτομο έμαθε ό,τι η αποδοχή, η ασφάλεια, η αγάπη συνδέονται με την προσαρμογή -στις ανάγκες- και την ικανοποίηση των άλλων.

Οι τρεις εκδοχές του “ναι”

Όταν λες «ναι» ενώ θέλεις να πεις «όχι», συνήθως συμβαίνει ένα από τα εξής:

1. Πας και τελικά περνάς καλά
Αυτό κάποιες φορές ενισχύει τη σκέψη: «Βλέπεις; Καλά έκανα που δεν άκουσα τον εαυτό μου.» Όμως το γεγονός ότι κάποιες φορές λειτουργεί, δεν σημαίνει ότι η συνεχής αυτοπαραμέληση είναι βιώσιμη.

2. Πας ενώ μέσα σου δεν θέλεις
Και τότε εμφανίζεται θυμός, γκρίνια ή παθητική επιθετικότητα. Όχι επειδή οι άλλοι έκαναν κάτι λάθος αλλά επειδή εσύ παραβίασες ένα προσωπικό όριο και τώρα το σώμα και το συναίσθημά σου αντιδρούν.

3. Πας και προσποιείσαι ότι περνάς καλά
Αυτή είναι ίσως η πιο εξαντλητική εκδοχή. Γιατί, δεν κουράζεσαι μόνο από την κοινωνική αλληλεπίδραση, κουράζεσαι από τη συνεχή παρακολούθηση του εαυτού σου: «Φαίνομαι αρκετά χαρούμενη;», «Μήπως κατάλαβαν ότι δεν θέλω να είμαι εδώ;», «Το κάνω σωστά;»

Και πολλές φορές, ο people pleaser δεν φεύγει μόνο κουρασμένος από το γεγονός, φεύγει κουρασμένος από το προσωπείο που ανάγκασε τον εαυτό του να φορέσει.

Γιατί το  «όχι»  μοιάζει τόσο δύσκολο;

Για πολλούς ανθρώπους, το «όχι» δεν είναι απλώς μία λέξη. Είναι ένα πιθανό ρίσκο. Ρίσκο πως: Θα απογοητεύσουν, θα νιώσουν ενοχή, θα θεωρηθούν εγωιστές, ή θα χάσουν τη σύνδεση με τους άλλους. Έτσι, ο εγκέφαλος αρχίζει να αντιμετωπίζει τη διεκδίκηση σαν απειλή. Και εδώ ακριβώς παρεμβαίνει η ψυχοθεραπεία: όχι προσπαθώντας να κάνει το άτομο  «λιγότερο καλό», αλλά βοηθώντας το να αποκτήσει πιο λειτουργικές και ρεαλιστικές σκέψεις.

Για παράδειγμα:

Αντί για: «Αν πω όχι, είμαι κακός άνθρωπος.»
«Το να βάζω όρια δεν ακυρώνει την καλοσύνη μου.»

Αντί για: «Πρέπει να είμαι πάντα διαθέσιμος.»
«Μπορώ να φροντίζω και τους άλλους και τον εαυτό μου.»

Αντί για :«Αν κάποιος απογοητευτεί, σημαίνει ότι έκανα κάτι λάθος.»
«Η απογοήτευση είναι μέρος των ανθρώπινων σχέσεων και δεν σημαίνει απαραίτητα απόρριψη.»

Η υγιής καλοσύνη δεν απαιτεί αυτοεγκατάλειψη

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην ενσυναίσθηση και στην αυτοπαραμέληση. Η υγιής καλοσύνη περιλαμβάνει επιλογή. Το people pleasing συχνά περιλαμβάνει φόβο. Ίσως, το πιο δύσκολο βήμα για έναν άνθρωπο που έχει μάθει να είναι  «ο καλός» να είναι το να ανακαλύψει ότι:

• μπορεί να πει όχι και να παραμένει αγαπητός
• μπορεί να βάζει όρια χωρίς να γίνεται εγωιστής
• μπορεί να φροντίζει τον εαυτό του χωρίς να σημαίνει ότι φροντίζει λιγότερο τους άλλους

Γιατί τελικά, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να είμαστε καλοί με τους άλλους. Είναι να μπορούμε να είμαστε καλοί και με τον εαυτό μας.

Βιβλιογραφία 

Beck, A. T. (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford Press.

Beck, A. T., Freeman, A., Davis, D. D., & Associates. (2004). Cognitive therapy of personality disorders (2nd ed.). Guilford Press.

Beck, J. S. (2020). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (3rd ed.). Guilford Press.

Burns, D. D. (2020). Feeling great: The revolutionary new treatment for depression and anxiety. PESI Publishing & Media.

Fennell, M. (1999). Overcoming low self-esteem: A self-help guide using cognitive behavioral techniques. Robinson Publishing.

Greenberger, D., & Padesky, C. A. (2015). Mind over mood: Change how you feel by changing the way you think (2nd ed.). Guilford Press.

Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (2nd ed.). Guilford Press.

McKay, M., Davis, M., & Fanning, P. (2018). Messages: The communication skills book (4th ed.). New Harbinger Publications.

Neff, K. D. (2011). Self-compassion: The proven power of being kind to yourself. William Morrow.

Padesky, C. A., & Greenberger, D. (1995). Mind over mood: Change how you feel by changing the way you think. Guilford Press.

Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ελισάβετ Κολτσάκη - Ψυχολόγος

Ελισάβετ Κολτσάκη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Διατηρεί ιδιωτικό γραφείο στη Θεσσαλονίκη και προσφέρει ψυχολογική υποστήριξη δια ζώσης και online, προσαρμόζοντας τη θεραπευτική διαδικασία στις ανάγκες του κάθε ατόμου μέσα από τη Γνωστική Συμπεριφορική Προσέγγιση (CBT).

6972684708

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...