Εγώ, η Σκιά μου και η Αυτοβελτίωση: Πόση Αυτογνωσία Χωράει πριν Επαναστατήσει η Ψυχή;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχει μια φράση που δεν θα τη βρεις σε σεμινάρια ούτε σε βιβλία «αυτογνωσίας». Την ακούω όμως όλο και πιο συχνά, χαμηλόφωνα, σχεδόν σαν εξομολόγηση σε σκοτεινό δωμάτιο:

«Δεν αντέχω άλλο να δουλεύω με τον εαυτό μου. Θέλω απλώς να ζήσω.»

Για χρόνια, η «δουλειά με τον εαυτό» ήταν ρήξη. Έσπασε το τσιμέντο στις οικογένειες που δεν μιλούσαν ποτέ για τίποτα. Έδωσε λόγια εκεί που πριν υπήρχαν μόνο σφίξιμο στο στήθος, νύχτες με αϋπνίες, σιωπηλές εκρήξεις. Μας τράβηξε από το «φταίνε όλοι οι άλλοι» και μας έβαλε μπροστά σε έναν καθρέφτη:

«Κι εγώ τι κάνω μέσα σε αυτό, τι κάνω για αυτό;».
Αυτό ήταν ιερό. Και παραμένει. Όμως κάτι στράβωσε. Κάτι βαθιά ψυχικό. Κάτι που δεν τολμάμε εύκολα να το πούμε φωναχτά, γιατί ακούγεται σαν προδοσία απέναντι σε όσα μας έσωσαν.

Κάπου ανάμεσα σε συνεδρίες, κύκλους, ομάδες, βιβλία, σημειώσεις, ημερολόγια, αναρτήσεις για «θεραπεία» και ατελείωτες αναλύσεις σχέσεων, γεννήθηκε ένας καινούργιος βασανιστής: Ο Εαυτός ως αιώνιο έργο υπό διόρθωση.

Όχι άνθρωπος. Όχι ψυχή. Όχι βίωμα. Όχι συναίσθημα. Μόνο Έργο. Μόνο Παρέμβαση. Μόνο Πρόγραμμα.

Από την αφύπνιση στην καταναγκαστική αυτοδιάγνωση

Για πολλούς από εμάς, όλα ξεκίνησαν σχεδόν μυητικά. Ένα βιβλίο που άνοιξε μια κρυφή πόρτα στον κάτω κόσμο της ψυχής μας. Μία θεραπεύτρια που τελικά μας «είδε». Ένα σύστημα που έβγαλε επιτέλους νόημα. Μια φράση που μας τίναξε: «Δεν φταις για ό,τι σου έκαναν, αλλά είσαι υπεύθυνος για το τι κάνεις τώρα με αυτό».

Ξαφνικά, ο κόσμος δεν ήταν μόνο γεγονότα. Ήταν τραύμα, σκιά, μοτίβα, ασυνείδητο, ανάγκες που ποτέ δεν ειπώθηκαν. Η ζωή απέκτησε βάθος, ένα σκοτεινό βάθος, αλλά απόλυτα ζωντανό.

Για λίγο, μεθάς. Νιώθεις ότι επιτέλους κρατάς τα κλειδιά της εξόδου.

Ότι μπορείς να μην επαναλάβεις τη μοίρα της οικογένειάς σου.
Ότι ίσως μπορείς να σώζεις και άλλους, αφού με κάποιο τρόπο σώθηκες κι εσύ.

Εκεί, στο ξεκίνημα, κάτι μέσα σου ξυπνά από τον λήθαργο. Είναι σαν να σου λέει η ψυχή: «Επιτέλους με άκουσες».

Όμως η ψυχή δεν ξυπνά μόνο στο «φως». Ξυπνά και στη σύγκρουση. Κι εδώ έγινε το πρώτο λάθος: Μπερδέψαμε τη ζωντάνια της αφύπνισης με υποχρέωση για μόνιμη βελτίωση.

Κάπου στην πορεία, η εσωτερική εργασία έγινε επίδοση.

Η αυτογνωσία έγινε ταυτότητα:

• «δουλεμένος άνθρωπος»,
• «κάνει ψυχοθεραπεία»,
• «σε διαδικασία».

Και όσο φούσκωνε αυτή η ταυτότητα, τόσο μεγάλωνε και η Σκιά της.

Γιατί κάθε φορά που το Εγώ νομίζει ότι είναι πιο «φωτεινό», κάτι σκοτεινό μαζεύεται στις άκρες και περιμένει.

Προσωπεία, σκιές και το νέο υπερεγώ

Στον ψυχικό χάρτη, υπάρχει αυτό που δείχνουμε προς τα έξω: το προσωπείο. Η πλευρά μας που «γράφει καλά» στον κόσμο: δυνατός, ευγενικός, ψύχραιμος ή στην εποχή μας: «δουλεμένος, συνειδητοποιημένος, θεραπευμένος».

Όσο περισσότερο ταυτιζόμαστε με αυτό το προσωπείο του «ψυχικού ερευνητή και ψυχοθεραπευόμενου», τόσο πιο πολύ η Σκιά μας, ό,τι δεν χωράει στην ωραία εικόνα,  στοιβάζεται από πίσω.

Το παλιό υπερεγώ έλεγε: «Πρέπει να είσαι καλός, σωστός, χρήσιμος, άψογος».

Το καινούργιο υπερεγώ είναι πιο εκλεπτυσμένο. Μιλάει τη δική μας, ψυχολογική γλώσσα:

«Εδώ δεν έχεις πάρει την ευθύνη σου».

«Ενεργοποιήθηκε το τραύμα σου, δεν το βλέπεις;»

«Αυτό είναι ξεκάθαρα μοτίβο. Γιατί δεν το έχεις δουλέψει;»

«Πόσες φορές θα επιλέξεις τον ίδιο άνθρωπο; Μήπως δεν έχεις θεραπευτεί αρκετά;»

Δεν φωνάζει «είσαι άχρηστος».

Ψιθυρίζει «δεν είσαι αρκετά θεραπευμένος».

Κι εδώ είναι η διαστροφή: Η φωνή που κάποτε σε προσκαλούσε σε ελευθερία, τώρα σε σέρνει σε ατελείωτη αυτοκατηγορία. Η γλώσσα της ευθύνης, που στην αρχή ήταν πράξη ενηλικίωσης, όταν ξεφύγει, γίνεται βρόχος στον λαιμό. Αντί να μαλακώνουμε προς τον εαυτό μας, γινόμαστε πιο σκληροί, απλώς με πιο «προχωρημένους» όρους.

Όταν η ψυχή γίνεται χειρουργείο χωρίς αναισθησία

Το νευρικό σύστημα δεν φτιάχτηκε για να βρίσκεται σε μόνιμη αυτοπαρατήρηση. Δεν αντέχεις να είσαι κάθε στιγμή και πρωταγωνιστής και σκηνοθέτης και κριτικός του έργου σου.

Κάποια στιγμή, το σώμα φωνάζει: ΦΤΑΝΕΙ.

Φτάνει με τα ημερολόγια κάθε βράδυ.
Φτάνει με το «τι ένιωσες εκεί; ποιο παλιό τραύμα σου θύμισε;» σε κάθε καβγά.
Φτάνει με τις λίστες «Εκδοχές του εαυτού μου που θέλω να γίνω».

Και τότε εμφανίζεται η εξουθένωση που δεν γράφεται σε διαγνωστικά εγχειρίδια, η εξουθένωση από υπερβολικό αναστοχασμό. Βαριέσαι την ίδια σου την ιστορία. Την έχεις αφηγηθεί σε θεραπευτές, σε φίλους, σε ομάδες. Αλλάζουν οι εκφράσεις, ο κόμπος μένει. Ζηλεύεις, χωρίς να το παραδέχεσαι, τους ανθρώπους που δεν ξέρουν καν τις λέξεις που χρησιμοποιείς. Δεν έχουν ιδέα από «σκιά», «αποσύνδεση», «μεταβίβαση».

Τσακώνονται, λένε βλακείες, αγαπιούνται, συνεχίζουν.

Σε κουράζει η ίδια σου η επίγνωση. Βλέπεις τα μοτίβα σου, ξέρεις ακριβώς τι κάνεις και όμως νιώθεις παγιδευμένος σε αυτά που «γνωρίζεις πολύ καλά».

Κάπου εκεί ανεβαίνει μέσα σου μια φράση βλάσφημη: «Θέλω να τα κάψω όλα. Βιβλία, σημειώσεις, ασκήσεις. Θέλω να ξεχάσω.»
Σαφώς και δεν είναι ασέβεια προς τη διαδρομή σου, είναι κραυγή του βάθους: Η ψυχή δεν αντέχει να είναι αιώνια ανοιγμένη πάνω στο χειρουργικό τραπέζι.

Κάποια στιγμή ζητά νύχτα. Σκοτάδι. Να κλείσει. Να μην την κοιτάζει κανείς. Ούτε εσύ.

Αρχέτυπα σε υπερένταση: ο αιώνιος μαθητής και ο πληγωμένος θεραπευτής

Στον εσωτερικό κόσμο δεν έχουμε μόνο «χαρακτήρα». Έχουμε μορφές, αρχέτυπα που ζουν μέσα μας και διεκδικούν χώρο.

Ένα από αυτά είναι ο μαθητής: το κομμάτι που διψά για κατανόηση, βάθος, νόημα. Όταν είναι σε ισορροπία, σε κρατά ζωντανό, περίεργο, ανοιχτό. Όταν όμως προσωποποιηθεί υπερβολικά, όταν το εγώ ταυτιστεί μαζί του, γίνεται βασανιστής.

Τότε δεν μπορείς να ησυχάσεις αν δεν βρεις «το γιατί». Κάθε όνειρο πρέπει να εξηγηθεί. Κάθε σχέση να χαρτογραφηθεί. Κάθε κίνηση του άλλου να γίνει «υλικό επεξεργασίας». Δίπλα του δουλεύει και ένας άλλος, ακόμη πιο σκοτεινός εργαζόμενος: ο πληγωμένος θεραπευτής μέσα σου.

Το κομμάτι που έμαθε να αξίζει μόνο όταν γιατρεύει, όταν «δουλεύει», όταν βουτάει στα βάθη, τα δικά του ή των άλλων.

Όταν αυτά τα δύο αρχέτυπα δέσουν μεταξύ τους, γεννιέται ο «αιώνιος μαθητής της ψυχής», ο οποίος δεν παίρνει ποτέ πτυχίο.

Το εγώ, αντί να κάθεται απέναντι από τη σκιά και να τη συναντά, προσπαθεί να την διορθώσει. Η Σκιά, αυτό που δεν χωράει στην εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, αντί να γίνει πόρτα για σχέση με το ασυνείδητο, γίνεται πρόγραμμα βελτίωσης:

Να τη μαλακώσουμε, να τη φωτίσουμε, να την κάνουμε ακίνδυνη.

Όσο περισσότερο θες να εξαγνίσεις τα σκοτεινά σου κομμάτια, τόσο πιο συχνά θα σε συναντούν στις γωνίες:

σε μια έκρηξη που δεν σχεδίαζες,
σε μια εμμονή,
σε μια έλξη που «δεν σου ταιριάζει».

Η Σκιά δεν θέλει να γίνει ωραία. Θέλει να γίνει σχέση.

Όταν την κάνεις αντικείμενο βελτίωσης, σε εκδικείται με τον μόνο τρόπο που ξέρει: Σε διαλύει εκεί που νόμιζες ότι «το είχες δουλέψει».

Η πιο σκοτεινή παραδοχή: Μερικές φορές προτιμάμε την ανάλυση από τη ζωή

Θα το πω έτσι όπως το νιώθω, χωρίς στρογγυλέματα: Μερικές φορές, η μανία για δουλειά με τον εαυτό είναι ένας έξυπνος τρόπος να μην ζήσουμε.

Όσο είσαι στη θεωρία, είσαι προστατευμένος. Αναλύεις σχέσεις, αλλά δεν βουτάς ολοκληρωτικά σε καμία. Βλέπεις τα μοτίβα σου με τους γονείς, αλλά δεν πας ποτέ να τους δεις όπως είναι, θύτες και θύματα. Μιλάς για φόβο απόρριψης, αλλά δεν στέλνεις εκείνο το μήνυμα που πραγματικά σε εκθέτει. Συζητάς για τον τρόμο της αποτυχίας, αλλά δεν ξεκινάς αυτό που θες, γιατί μετά δεν θα είναι πια σενάριο ούτε μελλοντικός στόχος, θα είναι πραγματικός κίνδυνος.

Η ενασχόληση με τον εσωτερικό σου κόσμο γίνεται προθέρμανση που δεν τελειώνει. Τρέχεις γύρω γύρω στο στάδιο, ιδρώνεις, μετράς παλμούς, αλλά δεν μπαίνεις ποτέ στον αγώνα.

Γιατί στον αγώνα:

• θα σε δουν,
• μπορεί να πέσεις,
• μπορεί να γίνεις γελοίος,
• μπορεί να τρομάξεις και να φύγεις,
• μπορεί να χάσεις από κάποιον που δεν έχει κάνει ούτε μισή «δουλειά με τον εαυτό του».

Κι αυτό το Εγώ, που έχει επενδύσει τόσο στο «είμαι δουλεμένος άνθρωπος», δεν αντέχει την ιδέα να τσαλακωθεί δίπλα σε κάποιον «ακατέργαστο» που, όμως, ζει.

Εδώ η ανάλυση έχει γίνει άμυνα. Μια λεπτή, «πνευματική» αποφυγή: Αν καταλάβω τα πάντα, ίσως δεν χρειαστεί να ζήσω τίποτα. Και η ζωή στέκεται στην πόρτα, χτυπάει με θράσος και λέει: «Θα βγεις; Ή θα μελετήσεις κι άλλο τον χάρτη αντί να περπατήσεις τον δρόμο;»

Όμως η ψυχή, στο βάθος της, δεν ενδιαφέρεται αν κατανόησες τέλεια τα μοτίβα σου.

Την νοιάζει αν κινήθηκες.
Αν αγάπησες. Αν ρίσκαρες. Αν πένθησες πραγματικά, όχι μόνο θεωρητικά.

Το δικαίωμα να είσαι ημιτελής και επικίνδυνος

Θα το γράψω απλά και ξεκάθαρα: Έχεις δικαίωμα να ΜΗΝ δουλεύεις συνέχεια με τον εαυτό σου.

Όχι επειδή «είσαι τέλειος όπως είσαι». (Αυτό είναι άλλο, γυαλιστερό ψέμα). Αλλά επειδή η ψυχή δεν αντέχει ατελείωτη αυτο-ανατομία.

Έχεις δικαίωμα:

- Να περάσουν μήνες χωρίς να πιάσεις ούτε ένα βιβλίο «ανάπτυξης»,

- Να πας σε θεραπεία και να πεις: «Σήμερα δεν θέλω να σκάψω. Θέλω απλώς να κάθομαι κάπου που δεν χρειάζεται να παριστάνω τίποτα»,

-Να μην ξετινάξεις κάθε αντίδρασή σου μέχρι να βρεις τη «ρίζα»,

- Να επαναλάβεις ένα αναγνωρισμένο «λάθος» και να πεις:

«Ναι. Το διάλεξα. Θα πληρώσω το τίμημα όταν έρθει η ώρα. Τώρα θέλω να ζήσω τη στιγμή».

Δεν πρέπει να το θεωρήσεις ως επιστροφή στην τύφλωση, γιατί είναι κάτι πιο δύσκολο:

Να αντέχεις να ζεις χωρίς εγγύηση, χωρίς να έχεις πρώτα διασφαλίσει ότι «είσαι έτοιμος».

Η αληθινή εσωτερική εργασία δεν είναι να γίνεις ακίνδυνος. Είναι να μάθεις να κρατάς την επικίνδυνη πλευρά σου χωρίς να την αφήνεις να καταστρέφει τα πάντα. Και αυτό δεν γίνεται μόνο με ανάλυση και θεωρητική διερεύνηση.

Χρειάζεται Σχέση, Σύγκρουση, Απώλεια, Πραγματικότητα.

Όταν σταματάμε να βλέπουμε ανθρώπους και βλέπουμε μόνο «υλικό» Υπάρχει κι άλλη μία παρενέργεια, πιο ύπουλη: Όταν ζεις μέσα στη γλώσσα της αυτοβελτίωσης, αρχίζεις να κοιτάς τους άλλους σαν φακέλους, σαν περιστατικά.

«Αυτός είναι γεμάτος απωθημένο θυμό».
«Αυτή λειτουργεί από εγκατάλειψη».
«Ο δεσμός τους είναι εκ γενετής άλυτος, φαίνεται».

Ξαφνικά, δεν μιλάς με ανθρώπους. Μιλάς με σχήματα. Κοιτάς τον άλλον και αντί να τον νιώσεις, τον διαβάζεις. Κρυφά νιώθεις και λίγο ανώτερος: «Εγώ, τουλάχιστον, τα βλέπω αυτά».

Όμως κάποιες από τις πιο ζωντανές, μεταμορφωτικές στιγμές συμβαίνουν όταν ξεχνάμε όλη αυτή τη γνώση και στεκόμαστε απέναντι σε έναν άνθρωπο, γυμνοί από θεωρία.

Δύο σώματα, δύο βλέμματα, δύο ζωές.

Τίποτε άλλο.

Εκεί, σε αυτό το γυμνό πεδίο, η ψυχή ανασαίνει.

Δεν την αναλύουμε. Την αντέχουμε.

Και αυτό την αλλάζει πιο βαθιά από χίλιες σωστές ερμηνείες.

Να αφήσουμε κάτι άγριο, ασυμμάζευτο, να επιβιώσει μέσα μας. Στο πιο σκοτεινό βάθος, υπάρχει μια απλή, σκληρή αλήθεια: Η ψυχή δεν είναι για να την τακτοποιείς συνεχώς. Είναι να μάθεις να ζεις μαζί της.

Θα υπάρχει πάντα ένα κομμάτι σου:

• Που δεν θα το εξηγήσεις ποτέ μέχρι τέλους,
• Που θα επαναλάβει τα ίδια λάθη,
• Που θα αντιστέκεται στις δομές, στην ωριμότητα, στην «κανονικότητα»,
• Που θα είναι άγριο, υπερβολικό, ντροπιαστικό, ανεξέλεγκτο.

Αυτό το κομμάτι δεν είναι ο εχθρός σου, πρέπει να σταματήσεις να το βλέπεις έτσι. Είναι η ρίζα που απλώνεται στο σκοτάδι κάτω από το δέντρο της προσωπικότητάς σου. Αν πας να την κόψεις για να φαίνεται το δέντρο «όμορφο», θα αρχίσει σιγά-σιγά να ξεραίνεται, όσο κι αν το ποτίζεις με γνώσεις, τεχνικές, συστήματα.

Η εσωτερική εργασία, στην πιο βαθιά της μορφή, δεν είναι να εξαφανίσεις τη Σκιά, αλλά να της κάνεις χώρο μέσα σου χωρίς να σε καταπιεί.

Να μην κάνεις τη «βελτίωση» φυλακή ισόβιας κάθειρξης, με εσένα δεμένο στην καρέκλα του αιώνιου μαθητή, αλλά να τη μετατρέψεις σε ένα δωμάτιο μέσα στο σπίτι σου.

Μπαίνεις εκεί όταν χρειάζεται:

Δουλεύεις, σκάβεις, δακρύζεις, συνδέεις, ξεχωρίζεις τι είναι δικό σου και τι όχι.

Και μετά βγαίνεις:

Στην κουζίνα, να μαγειρέψεις χωρίς να αναρωτιέσαι «τι συμβολίζει αυτό»,
Στο κρεβάτι, να κάνεις έρωτα χωρίς να σκέφτεσαι «τι ενεργοποιείται τώρα»,
Στον δρόμο, να τσακωθείς, να γελάσεις, να πεις βλακείες,
Στη θάλασσα, να κολυμπήσεις χωρίς να το κάνεις «ιεροτελεστία θεραπείας».

Η ζωή δεν είναι εργαστήριο ψυχής.

Η ψυχή είναι αυτή που ζητά τον δικό της χώρο μέσα στη ζωή. Και καμιά φορά, ο πιο ριζοσπαστικός τρόπος να την τιμήσεις δεν είναι να κάνεις ακόμη μία άσκηση επίγνωσης, αλλά να της πεις:

«Σ’ έχω ξεσκονίσει, σε έχω αναλύσει, σε έχω τιμήσει δεόντως.

Αρκετά για σήμερα όμως. Τώρα έλα μαζί μου έξω. Θα κάνουμε κάτι ανόητο, αβέβαιο, ζωντανό. Χωρίς σημειώσεις, χωρίς σχεδιάγραμμα και προορισμό.»

Κι αν, εκεί στη μέση του δρόμου, στη μέση ενός φιλιού, στη μέση μιας εντελώς γελοίας στιγμής, σου ξεφύγει πάλι ένα παλιό μοτίβο, μια παλιά άμυνα, μια αστοχία, ίσως αυτό να είναι το πιο αληθινό σημάδι ότι ο εαυτός σου επιτέλους κυκλοφορεί αυθεντικά ελεύθερος.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...