Όταν οι λέξεις γίνονται τρόπος ζωής

Υπάρχουν βιβλία αυτοβελτίωσης που σου δίνουν συμβουλές, λίστες, βήματα. Και υπάρχουν βιβλία που σε κάνουν να σταματήσεις για λίγο και να κοιτάξεις αλλιώς κάτι που έχεις μπροστά σου καθημερινά: τις λέξεις που χρησιμοποιείς.

Το λεξικό της ζωής σου, του Στέφανου Ξενάκη, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Ξεκινά από τη γλώσσα και καταλήγει σε ερωτήματα σχετικά με τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας, την αντίληψή μας για όσα μας συμβαίνουν, αλλά και το νόημα που τελικά τους δίνουμε.

Ο Στέφανος Ξενάκης, μια από τις πιο εμβληματικές φωνές στον χώρο της προσωπικής εξέλιξης στη χώρα μας, θέτει από νωρίς τον βασικό άξονα του βιβλίου: «Οι λέξεις δεν αποτυπώνουν απλώς αυτό που εκφράζουμε. Το δημιουργούν». Σε αυτή την ιδέα επιστρέφει το βιβλίο ξανά και ξανά, με διαφορετικές αφορμές κάθε φορά. Οι λέξεις περιέχουν μια δόνηση που διαμορφώνει τόσο το παρόν όσο και το μέλλον. Δεν είναι ουδέτερα εργαλεία· είναι ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε, θυμόμαστε, επιλέγουμε και προχωράμε.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινά από μία λέξη, όπως για παράδειγμα η ευθύνη, η εμπιστοσύνη, η δράση, η τύχη, η απλότητα, η ελευθερία, η ευγνωμοσύνη, και την εξετάζει από μια οπτική γωνία που συνήθως δεν σκεφτόμαστε. Τι συμβαίνει μέσα μας όταν τις χρησιμοποιούμε; Πώς επηρεάζουν τις αποφάσεις μας; Πόσο διαφορετικά ζούμε όταν λέμε «φταίω» αντί για «αναλαμβάνω ευθύνη» ή όταν θεωρούμε κάτι «αυτονόητο» αντί να το αναγνωρίζουμε ως δώρο;

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του έργου είναι ότι δεν αντιμετωπίζει τη γλώσσα σαν κάτι στατικό ή ακαδημαϊκό. Αντίθετα, τη βλέπει ως ζωντανό οργανισμό, γεμάτο μνήμη, ιστορία, ακρίβεια αλλά και καθημερινή χρησιμότητα. Ο συγγραφέας σκαλίζει λέξεις γνωστές και άγνωστες, απλές και πιο σπάνιες, αναζητώντας όχι μόνο την ετυμολογία τους αλλά και το αποτύπωμά τους στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Έτσι, το βιβλίο δεν λειτουργεί σαν ένα συμβατικό λεξικό, αλλά σαν ένας χάρτης αυτοπαρατήρησης.

Η γραφή του συγγραφέα είναι ένα ακόμη χαρακτηριστικό που κάνει τη διαφορά. Γράφει με παραδείγματα από την καθημερινότητά του, και αυτό δίνει στο κείμενο μια εξομολογητική διάσταση που δύσκολα βρίσκει κανείς σε βιβλία αυτής της κατηγορίας. Σε πολλά σημεία έχεις την αίσθηση ότι κάθεσαι απέναντι σε κάποιον που σκέφτεται φωναχτά και σε καλεί να κάνεις το ίδιο. Κάπως έτσι, μπαίνεις στη διαδικασία να ξανασκεφτείς όσα θεωρούσες δεδομένα για τα κριτήρια με τα οποία επιλέγεις μια λέξη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προσωπική αφετηρία του βιβλίου. Η αγάπη του Ξενάκη για τη γλώσσα δεν παρουσιάζεται αφηρημένα, αλλά περνά μέσα από ανθρώπους, αναμνήσεις, βιβλία και εμπειρίες που τον διαμόρφωσαν. Η σχέση με τους ανθρώπους που τον επηρέασαν, η επαφή με τα βιβλία, η αναζήτηση μέσα σε λεξικά και παλιότερες πηγές, όλα αυτά δίνουν στο έργο βάθος και αυθεντικότητα. Πίσω από κάθε λέξη υπάρχει μια διαδρομή, μια σκέψη, μια μνήμη ή μια μικρή προσωπική αποκάλυψη.

Το λεξικό της ζωής σου είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί αργά. Όχι για να κρατήσεις σημειώσεις σε κάθε σελίδα, αλλά για να αφήσεις κάθε λέξη να δουλέψει μέσα σου. Σαν ένα προσωπικό εγχειρίδιο σκέψης, σαν ένας μικρός τσελεμεντές για το πώς να «μαγειρεύεις» καλύτερα όσα σε θρέφουν και να αποφεύγεις όσα σε βαραίνουν.

Θα το βρεις στο dioptra.gr και σε όλα τα βιβλιοπωλεία από τις εκδόσεις Διόπτρα.