Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Στη διαδικασία της προσωπικής αλλαγής υπάρχει ένα σημείο που συχνά παραβλέπουμε, παρότι είναι το πιο καθοριστικό και το πιο επίπονο: το μεταίχμιο ανάμεσα σε μια εγκαθιδρυμένη συμπεριφορά και στη στιγμή που αρχίζει πραγματικά η αλλαγή.
Πρόκειται για αυτό το ενδιάμεσο κενό, στο οποίο το παλιό μοτίβο δεν μας εξυπηρετεί πια, αλλά το νέο δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Αυτό το μεταβατικό στάδιο αποτελεί ένα από τα πιο ευάλωτα αλλά και πιο μεταμορφωτικά κομμάτια της ανθρώπινης εμπειρίας.
Σύμφωνα με τη σύγχρονη έρευνα στη νευροεπιστήμη, οι συνήθειες και οι συμπεριφορές μας δεν είναι προϊόντα «απλής επιλογής», αλλά βαθιά εγγεγραμμένες νευρωνικές διαδρομές που έχουν ενισχυθεί μέσα στον χρόνο (Duhigg, 2012· Graybiel, 2008).
Το νευρικό μας σύστημα μαθαίνει να αντέχει, να ανέχεται και τελικά να αποδέχεται συγκεκριμένους τρόπους συμπεριφοράς, ακόμη κι αν αυτοί μας βλάπτουν. Έτσι, η επιθυμία για αλλαγή δεν αρκεί από μόνη της· πρέπει να αποδυναμωθούν οι παλιές νευρωνικές συνδέσεις και να δημιουργηθούν νέες, μια διαδικασία που το σώμα συχνά βιώνει ως «απειλή».
Το νευρικό σύστημα και η οικειότητα του παλιού
Ακόμα και όταν μια συμπεριφορά είναι δυσλειτουργική, όπως ο υπερβολικός θυμός, η αναβλητικότητα, η συναισθηματική απόσυρση ή οι αυτοκαταστροφικές επιλογές, το νευρικό μας σύστημα τη θεωρεί οικεία.
Η οικειότητα αυτή είναι καθοριστική: το σώμα προτιμά το γνώριμο από το άγνωστο, ακόμη κι αν το γνώριμο μας κρατά εγκλωβισμένους. Η θεωρία της Ομοιόστασης εξηγεί ακριβώς αυτό: το ανθρώπινο σύστημα τείνει να διατηρεί μια «ισορροπία», ακόμη και όταν αυτή δεν είναι υγιής (Sterling & Eyer, 1988).
Όταν επιχειρούμε να αλλάξουμε μια εγκαθιδρυμένη συμπεριφορά, διαταράσσουμε την ομοιόσταση. Το νευρικό μας σύστημα αντιδρά με αντίσταση, άγχος, ενοχές ή ακόμα και έντονη επιθυμία να επιστρέψουμε στο παλιό μοτίβο.
Το επώδυνο μεταίχμιο: το νευρικό σύστημα σε αναβρασμό
Το κενό διάστημα ανάμεσα στο «ήμουν έτσι» και στο «γίνομαι αλλιώς» είναι ένα από τα πιο δύσκολα και ψυχολογικά φορτισμένα σημεία της αλλαγής. Η βιβλιογραφία το αναγνωρίζει ως τη φάση της «μεταβατικής αστάθειας» (Bridges, 2004). Δεν είμαστε πια το παλιό μας εγώ, αλλά δεν έχουμε εγκαθιδρύσει το νέο.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο παρατηρείται:
- αυξημένη ανησυχία, γιατί οι νέες συνήθειες δεν έχουν ριζώσει ακόμη
- αμφιθυμία, καθώς το παλιό μοτίβο μοιάζει εύκολο και «ασφαλές»
- περιόδους πισωγυρισμάτων, που αποτελούν φυσιολογικά στάδια της μάθησης
- σωματικά συμπτώματα, όπως ένταση, κόπωση, εσωτερικό «μπλοκάρισμα»
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
Η νευρολογική εξήγηση είναι απλή: όταν προσπαθούμε να εγκαταλείψουμε μια παλιά συνήθεια, ενεργοποιείται ο άξονας στρες του οργανισμού (HPA axis), γιατί η αλλαγή εκλαμβάνεται σαν απειλή (McEwen, 2007). Το νευρικό σύστημα χρειάζεται χρόνο για να αντιληφθεί ότι το νέο μοτίβο είναι ασφαλές και να το ενσωματώσει.
Η δύναμη των παλιών μοτίβων δεν είναι μόνο νευρολογική· είναι και συναισθηματική. Πολλές φορές ένα μοτίβο, ακόμη κι αν μας κάνει κακό, εξυπηρετούσε κάποτε μια ανάγκη: ασφάλεια, επιβίωση, προστασία. Γι’ αυτό και, όταν προσπαθούμε να το αλλάξουμε, εμφανίζεται έντονη αντίσταση. Όπως επισημαίνει ο Siegel (2020), το νευρικό σύστημα έχει ως πρωταρχικό στόχο την προστασία, όχι την ευτυχία. Έτσι, η αλλαγή μοιάζει με ένα μικρό «πένθος»: αποχαιρετούμε τη γνώριμη εκδοχή του εαυτού μας, ακόμη κι αν δεν μας ωφελούσε.
Παρότι επώδυνο, το μεταίχμιο είναι και το σημείο όπου συντελείται η πραγματική μεταμόρφωση. Νέες νευρωνικές συνδέσεις δημιουργούνται όταν εκθέτουμε τον εαυτό μας επανειλημμένα σε νέες συμπεριφορές, όσο άβολες κι αν νιώθουμε στην αρχή (Hebb, 1949). Η επανάληψη είναι ο θεμέλιος λίθος της αλλαγής.
Σύμφωνα με το Διαθεωρητικό Μοντέλο Αλλαγής των Prochaska και DiClemente (1983), η αλλαγή δεν συμβαίνει με άλμα: περνά από στάδια — προστοχασμός, στοχασμός, προετοιμασία, δράση, συντήρηση. Το μεταίχμιο μεταξύ δράσης και συντήρησης είναι το πιο απαιτητικό, γιατί εκεί παλεύουν ο παλιός και ο νέος εαυτός.
Πώς μπορούμε να αντέξουμε αυτό το δύσκολο στάδιο;
Η αντοχή στο μεταίχμιο της αλλαγής απαιτεί:
ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΣΙΑΚΟ ΤΡΑΥΜΑ
Εγκαιρη εγγραφή: έως 30 Ιουλίου 2026 | Διοργάνωση: PSYVERSITY
Τα σεμινάρια απευθύνονται σε Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας που έχουν ενδιαφέρον να εξειδικευθούν στη θεραπεία του ψυχικού τραύματος υπό το πρίσμα της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης στην Θεραπεία.
1. Ρεαλιστικές προσδοκίες
Η αλλαγή δεν είναι γραμμική. Έχει πισωγυρίσματα, στιγμές αμφιβολίας και εσωτερικής αντίστασης. Όσο πιο ρεαλιστικές είναι οι προσδοκίες, τόσο μικρότερη η απογοήτευση (Miller & Rollnick, 2013).
2. Ρύθμιση του νευρικού συστήματος
Τεχνικές όπως βαθιά αναπνοή, διαφραγματική αναπνοή, mindfulness και somatic experiencing βοηθούν το σώμα να βιώνει το νέο ως ασφαλές (Porges, 2011).
3. Μικρά, σταθερά βήματα
Μικρές αλλαγές παράγουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας από ριζικές αποφάσεις που δεν μπορούν να διατηρηθούν (Clear, 2018).
4. Υποστήριξη από ασφαλείς ανθρώπους
Το κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει σημαντικά την ανθεκτικότητα και τη συντήρηση των νέων συμπεριφορών (Cohen & Wills, 1985).
5. Ενσυναίσθηση προς τον εαυτό
Η αυτοκριτική ενεργοποιεί απειλητικά κυκλώματα· η αυτοσυμπόνια ενεργοποιεί κυκλώματα ασφάλειας (Neff, 2011). Η αλλαγή απαιτεί καλοσύνη προς τον εαυτό.
Συμπέρασμα
Το κενό μεταξύ του «παλιού» και του «νέου» εαυτού είναι ένα από τα πιο ανθρώπινα και καθολικά σημεία της εσωτερικής διαδρομής μας. Είναι επώδυνο γιατί το νευρικό μας σύστημα έχει μάθει να επιβιώνει σε αυτό που ήδη γνωρίζει, ακόμη κι αν δεν μας εξυπηρετεί πια. Όμως, μέσα σε αυτό το μεταίχμιο χτίζεται η αληθινή αλλαγή: μέσα από την αβεβαιότητα, τη σύγχυση και τη συνεχή επιστροφή στην προσπάθεια.
Η αλλαγή δεν συμβαίνει όταν «θέλουμε» να αλλάξουμε, αλλά όταν το νευρικό μας σύστημα μάθει να αντέχει το άγνωστο και να αναγνωρίζει το νέο ως ασφαλές. Και αυτή η διαδικασία απαιτεί θάρρος, συνέπεια και αυτοσυμπόνια.
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Bridges, W. (2004). Transitions: Making sense of life’s changes. Da Capo Press.
Clear, J. (2018). Atomic habits: An easy & proven way to build good habits & break bad ones. Penguin.
Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.
Duhigg, C. (2012). The power of habit. Random House.
Graybiel, A. M. (2008). Habits, rituals, and the evaluative brain. Annual Review of Neuroscience, 31, 359–387.
Hebb, D. O. (1949). The organization of behavior. Wiley.
McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.
Miller, W. R., & Rollnick, S. (2013). Motivational interviewing: Helping people change (3rd ed.). Guilford Press.
Neff, K. (2011). Self-compassion, self-esteem, and well-being. Social and Personality Psychology Compass, 5(1), 1–12.
Porges, S. W. (2011). The polyvagal theory. Norton.
Prochaska, J. O., & DiClemente, C. C. (1983). Stages and processes of self-change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390–395.
Sterling, P., & Eyer, J. (1988). Allostasis: A new paradigm to explain arousal pathology. In Handbook of life stress, cognition, and health. Wiley.
Siegel, D. (2020). The developing mind (3rd ed.). Guilford Press.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Ελευθερία Παππά - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας · Κοινωνικός Λειτουργός
Ελευθερία Παππά: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy
Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.
- Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
- Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
- Επικυρωμένη ειδίκευση
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
