Ύπνος και Θεραπεία: Από τα Ασκληπιεία στην καινοτομική έρευνα για το μετατραυματικό στρες

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

O Aσκληπιός κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στο ελληνικό πάνθεον γιατί το πεδίο δράσης του αφορά το σημαντικότερο αγαθό μετά την ζωή, το αγαθό της υγείας και η φύση του τον καθιστά ιδιαιτέρως δημοφιλή ως μια πατρική φιγούρα που ανακουφίζει τους ανθρώπους από τις πολύπονους νόσους.

Ο Ιουλιανός αναφέρει τον Ασκληπιό ως υιό του Ήλιου που τον γεννά για να φέρει την σωτηρία στον κόσμο, συμπληρώνοντας μαζί του την ευταξία. Τα γνωστά Ασκληπιεία δεν είναι απλώς κέντρα θεραπείας, αλλά τόποι παλλόμενοι από ιερότητα και πύλες των θνητών προς τον κόσμο των αθανάτων, όπου οι ασθενείς προσέρχονται αποφασισμένοι να δεχτούν ίαση.

Μετά από καθορισμένες θυσίες και εξαγνισμούς, είτε ακολουθούν την ενδεδειγμένη θεραπευτική αγωγή, είτε περνούν από την διαδικασία της εγκοίμησης, κατά την οποία ονειρεύονται τον Ασκληπιό να τους θεραπεύει ή να τους υποδυκνείει τον τρόπο θεραπείας. Η «παρουσία» του Ασκληπιού γίνεται με ανθρωπόσχημη μορφή ή μορφή φιδιού ή μορφή σκύλου, κάτι που κατά την ελληνική θρησκευτική κοσμοαντίληψη δεν είναι απαραίτητα ένα αυθυποβαλλόμενο όραμα (Πετρή, Ξάνθη,2024).

Η επιστημονική έρευνα στρέφεται ξανά προς τον ύπνο και ιδιαίτερα τον ύπνο REM (Rapid Eye Movement) ως ένα ουσιαστικό εργαλείο επεξεργασίας τραύματος.

Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD) είναι μια σοβαρή ψυχική κατάσταση που προκύπτει έπειτα από έκθεση σε τραυματικά γεγονότα. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες αναμνήσεις, αποφυγή, αυξημένη διέγερση και συχνά εφιάλτες.

Η παθοφυσιολογία του μετατραυματικού στρες, περιλαμβάνει την ενεργοποίηση του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-επινεφρίδια , την ανοσολογική δυσλειτουργία και γενετικές μεταβολές, γεγονός που καθιστά τη θεραπεία πολύπλευρη και περίπλοκη. Οι θεραπευτικές προσεγγίσεις συνδυάζουν συνήθως φαρμακοθεραπεία μαζί με ψυχοθεραπεία όπως την CBT (γνωστική συμπεριφορική θεραπεία) την ομαδική θεραπεία, καθώς και παρεμβάσεις υποστηρικτικού τύπου (Υοunt,et.al, 2025).

Ωστόσο, στο πλαίσιο αυτό αναδύεται ξανά η αξία του ύπνου και του ονείρου, όχι πια μόνο ως φυσιολογικές λειτουργίες, αλλά ως ενεργές θεραπευτικές διαδικασίες. Ο ύπνος REM, κατά τον οποίο συμβαίνουν τα πιο ζωντανά όνειρα, χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα νορεπινεφρίνης του βασικού νευροδιαβιβαστή του στρες , επιτρέποντας στον εγκέφαλο να επεξεργαστεί τραυματικές μνήμες με μειωμένο συναισθηματικό φορτίο. Αυτή η συνθήκη μιμείται την έκθεση σε ασφαλές περιβάλλον, όπως συμβαίνει στην έκθεση θεραπείας και την EMDR (αποευαισθητοποίηση και επανεπεξεργασία μέσω οφθαλμικών κινήσεων), και επιτρέπει τη συναισθηματική αποφόρτιση και αναδόμηση των τραυματικών αναμνήσεων.

Σύγχρονες έρευνες εστιάζουν στη θεραπευτική δυναμική του ονείρου, και πιο συγκεκριμένα στη συνειδητή ονειροπόληση (lucid dreaming), δηλαδή στη δυνατότητα του ατόμου να γνωρίζει ότι ονειρεύεται και να επεμβαίνει στο όνειρο.

Το ενδιαφέρον εδώ συνδέεται άμεσα με την εγκοίμηση, διότι και στις δύο περιπτώσεις το όνειρο δεν βιώνεται παθητικά, αλλά ως μια ενεργή διαδικασία προσέγγισης και μεταμόρφωσης του ψυχικού τραύματος (Υοunt,et.al, 2025).

Μια σύγχρονη παρέμβαση με σαφείς παραλληλισμούς με την αρχαία εγκοίμηση είναι το εντατικό διαδικτυακό εργαστήριο για θεραπεία του μετατραυματικού στρες μέσω συνειδητού ονείρου, που εφαρμόστηκε σε άτομα που ήταν υποκείμενα σε αυτό. Το εργαστήριο αυτό περιλάμβανε τεχνικές επαγωγής συνειδητού ονείρου, μαθήματα για τον ύπνο και τα όνειρα, καθοδηγούμενο ονειρικό σχεδιασμό, διαλογισμούς, κύκλους ονειρικής αφήγησης και ψυχοθεραπευτική στήριξη.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά, καθώς η ένταση των συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες, ο πόνος, η αρνητική διάθεση και η ενόχληση από εφιάλτες μειώθηκαν σημαντικά, ενώ η ευημερία αυξήθηκε. Τα οφέλη αυτά διατηρήθηκαν και έναν μήνα μετά την παρέμβαση.

Αν και το ποσοστό επιτυχίας επαγωγής ενός θεραπευτικού συνειδητού ονείρου δεν φάνηκε να συνδέεται άμεσα με τη μείωση των συμπτωμάτων, το ίδιο το πλαίσιο του εργαστηρίου, η καθημερινή επαφή με το όνειρο, η πρόθεση θεραπείας και η αναγνώριση της δυνατότητας ενεργής συμμετοχής στον εσωτερικό κόσμο φαίνεται να προσέφερε βαθύ όφελος (Υοunt,et.al, 2025).

Σε αυτό το σημείο εντοπίζεται η ουσιαστική σύνδεση με την εγκοίμηση, με την κατανόηση ότι ο νυχτερινός κόσμος δεν είναι απλώς ένας παθητικός καθρέφτης του υποσυνείδητου, αλλά μια ενεργή ατραπός μεταμόρφωσης. Η ανθρώπινη ψυχή ζητά να συναντήσει το τραύμα της σε ασφαλές έδαφος με τον ύπνο να παραμένει μια εν δυνάμει θεραπευτική διαδικασία.

Είτε μέσα από θεϊκή παρέμβαση είτε μέσα από γνωστικές και νευροβιολογικές διαδικασίες, το μήνυμα παραμένει κοινό: Η θεραπεία μπορεί να έρθει εν ονείρω όταν κάποιος μπορεί για να εγκοίμηθεί με πρόθεση και επίγνωση, αλλά υπό ένα καθαρά επιστημονικό πρίσμα, χρειάζονται ακόμη να γίνουν πολλές έρευνες για να ισχυροποιηθούν οι βεβαιώσεις περί του εν λόγω θέματος.

Βιβλιογραφία:

Πετρή, Ε., & Ξάνθη, Ε. (2024). Ελληνική θεολογία: Ο λατρευτικός κύκλος της Ελληνικής Εθνικής Θρησκείας. Εκδόσεις Μήτις.

Yount, G., Stumbrys, T., Taddeo, S., Cannard, C., Delorme, A., Kriegsman, M., & Wahbeh, H. (2025). Decreased PTSD symptoms following a lucid dreaming workshop: A randomized controlled study. European Journal of Trauma & Dissociation, 9(1), 100510. doi.org/10.1016/j.ejtd.2025.100510

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...