Αγαπώ ή φοβάμαι; Όταν η υπερπροσπάθεια στη μητρότητα κρύβει έναν σιωπηλό φόβο

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχουν μητέρες που δεν σταματούν ποτέ — όχι επειδή δεν αντέχουν να ξεκουραστούν, αλλά επειδή κάτι μέσα τους τις κρατά σε μια διαρκή εσωτερική εγρήγορση.
Έτσι, σχεδόν αθόρυβα, βρίσκονται να σκέφτονται, να προλαβαίνουν και να ανησυχούν, φροντίζοντας πριν καν εμφανιστεί ανάγκη και παραμένοντας συνεχώς εκεί — με ενδιαφέρον, φροντίδα και αφοσίωση.

Στην επιφάνεια, όλα μοιάζουν ξεκάθαρα: μια μητέρα που αγαπά πολύ.

Και πράγματι, η αγάπη είναι εκεί - ζωντανή, αληθινή και βαθιά.

Αν όμως σταθούμε λίγο περισσότερο σε αυτό που συμβαίνει εσωτερικά, αρχίζει να διακρίνεται κάτι πιο σύνθετο.
Γιατί αυτή η αδιάκοπη προσφορά δεν κινείται μόνο από την αγάπη, αλλά και από έναν φόβο που δύσκολα βρίσκει λόγια.

Δεν είναι μόνο ο προφανής φόβος μήπως πάθει κάτι το παιδί· είναι και ένας πιο σιωπηλός, πιο προσωπικός φόβος — μήπως δεν είναι αρκετή.

Ένα συναίσθημα που σπάνια λέγεται, αλλά ακούγεται μέσα της σαν ένα διαρκές ερώτημα: «Αν χαλαρώσω λίγο… μήπως κάτι μου ξεφύγει;»

Και ίσως, βαθύτερα από αυτό, να υπάρχει και κάτι ακόμη που δύσκολα βρίσκει λόγια: ότι δεν φοβάται μόνο μήπως συμβεί κάτι στο παιδί — φοβάται μήπως, αν χαλαρώσει, βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με κάτι πιο παλιό μέσα της, που κάποτε δεν άντεξε.

Δεν πρόκειται όμως για δίλημμα· δεν είναι «αγαπώ ή φοβάμαι».

Πολύ συχνότερα απ’ όσο φανταζόμαστε, αυτά τα δύο συνυπάρχουν - η αγάπη γεννά την επιθυμία να προστατεύσεις, ενώ ο φόβος ενεργοποιεί την ανάγκη για έλεγχο.

Κάπου εκεί, σχεδόν ανεπαίσθητα, αρχίζει να αλλάζει και ο τρόπος που δίνεται αυτή η φροντίδα.
Δεν είναι πια μόνο μια ζωντανή ανταπόκριση στο παιδί, αλλά και ένας τρόπος να καταλαγιάζει κάτι πιο βαθύ μέσα της.

Η αγάπη δεν χάνεται - είναι ακόμη εκεί. Απλώς συνυπάρχει με μια εσωτερική ανησυχία που δεν ησυχάζει εύκολα.
Με τον καιρό, αυτή η ένταση αρχίζει να φαίνεται και στο σώμα, σαν μια διαρκής ετοιμότητα που δεν επιτρέπει πραγματική παύση, ακόμη κι όταν όλα γύρω δείχνουν ήρεμα.

Όταν η μητρότητα αγγίζει το παρελθόν

Κάπου εδώ αρχίζει να φαίνεται κάτι πιο ουσιαστικό: ο φόβος δεν γεννιέται στη μητρότητα — η μητρότητα συχνά τον φέρνει στην επιφάνεια.

Σαν κάτι μέσα της να θυμάται, χωρίς να έχει αποκτήσει ποτέ λόγια.

Μια γυναίκα μπορεί να μεγάλωσε χωρίς να νιώσει αρκετά ασφαλής ή προστατευμένη, μαθαίνοντας σιωπηλά ότι χρειάζεται να προσέχει, να αντέχει και να μη χαλαρώνει.
Έτσι, δεν κρατά μόνο αναμνήσεις· κρατά έναν τρόπο να υπάρχει - έναν εσωτερικό προσανατολισμό που της λέει «μείνε σε επιφυλακή» και «μην αφήνεσαι εύκολα».

Κάποτε αυτός ο τρόπος είχε νόημα. Ήταν μια μορφή προστασίας - από εκείνες τις στιγμές που το να χαλαρώσεις δεν ήταν ασφαλές, από την αίσθηση ότι κάτι μπορεί να συμβεί χωρίς προειδοποίηση, από έναν φόβο που δεν είχε ακόμη βρει λόγια.  Και γι’ αυτό δεν εγκαταλείπεται εύκολα. 

Όταν γίνεται μητέρα, το παιδί που έχει μπροστά της δεν αγγίζει μόνο το παρόν.
Αγγίζει και αυτόν τον παλιό εσωτερικό κόσμο, ενεργοποιώντας μια προηγούμενη — συχνά ασυνείδητη — εμπειρία.

Και τότε γεννιέται μια βαθιά ανάγκη: να μη ζήσει το παιδί της αυτό που έζησε εκείνη. Μια ανάγκη γεμάτη φροντίδα, αλλά και ένταση. Γιατί εκεί όπου υπάρχει μνήμη πόνου, η εγρήγορση δύσκολα υποχωρεί. Έτσι, χωρίς να το καταλάβει, η φροντίδα οργανώνεται όχι μόνο γύρω από το παιδί, αλλά και γύρω από αυτό που φοβάται να ξανασυμβεί.

Και κάπου εκεί, η μητέρα δεν φροντίζει μόνο το παιδί της — φροντίζει, σιωπηλά, και ένα δικό της ευάλωτο κομμάτι.

Το ψυχικό κόστος της υπερπροσπάθειας

Όταν αυτή η εσωτερική κινητοποίηση γίνεται σταθερή, αφήνει το αποτύπωμά της. Η φροντίδα χάνει τη φυσική της ροή και αρχίζει να στηρίζεται περισσότερο στην ένταση, παρά στην εμπιστοσύνη.

Η μητέρα μπορεί να δίνει πολλά και, παρ’ όλα αυτά, να παραμένει μια αίσθηση ότι κάτι δεν φτάνει — σαν να χρειάζεται διαρκώς λίγη περισσότερη προσοχή.

Μέσα στη σχέση με το παιδί εισχωρεί τότε μια λεπτή πίεση - όχι έντονη ή εμφανής, αλλά σταθερά παρούσα.

Και κάπου εκεί γίνεται πιο καθαρό ότι αυτή η συνεχής προσπάθεια δεν αφορά μόνο το παιδί, αλλά και κάτι πιο βαθύ μέσα της που παλεύει να ηρεμήσει - κάτι που δεν είναι εύκολο να αναγνωριστεί ή να ονομαστεί. Και κάπως έτσι αρχίζει να εμφανίζεται η κούραση.
Όχι μόνο στο σώμα, αλλά και βαθιά μέσα της - σαν μια σιωπηλή εσωτερική φθορά.

Πώς το βιώνει το παιδί

Αυτή η εσωτερική κατάσταση δεν μένει μόνο στη μητέρα - περνά μέσα στη σχέση. Τη νιώθει στον τρόπο που το αγγίζει, στο πόσο χαλαρή ή σφιγμένη είναι όταν είναι μαζί του, στον ρυθμό με τον οποίο αφήνεται ή συγκρατείται μέσα στη στιγμή. Και αυτή η αίσθηση, ακόμη κι αν δεν εξηγείται με λόγια, γίνεται σταδιακά ένας τρόπος να σχετίζεται με τον κόσμο.

Καθώς ο εαυτός του διαμορφώνεται μέσα από αυτή την εμπειρία, αρχίζει να χτίζει πάνω της τον τρόπο με τον οποίο νιώθει και συνδέεται.

Μπορεί να γίνει πιο επιφυλακτικό ή να δυσκολεύεται να αφεθεί.
Ή να νιώθει πως κάτι χρειάζεται διαρκώς προσοχή. Όχι επειδή κάτι πάει απαραίτητα λάθος - αλλά επειδή αυτό που μεταφέρεται γίνεται βίωμα.

Και έτσι, σχεδόν αθόρυβα, ένα μοτίβο μπορεί να περάσει από τη μία γενιά στην επόμενη, ιδιαίτερα όταν δεν βρίσκει χώρο να αναγνωριστεί και να μετασχηματιστεί.

Τι αλλάζει όταν αρχίζει να γίνεται κατανοητό

Κάπου εδώ αρχίζει να ανοίγει ένας διαφορετικός δρόμος.

Όχι όταν η μητέρα προσπαθεί περισσότερο, αλλά όταν αρχίζει να βλέπει διαφορετικά αυτό που της συμβαίνει.
Όταν μετακινείται από το «κάτι κάνω λάθος» στο «κάτι μέσα μου ενεργοποιείται»
και από το «πρέπει να το σταματήσω» στο «τι προσπαθεί να προστατεύσει αυτό μέσα μου;

Αυτή η μετατόπιση δημιουργεί χώρο.

Μέσα σε μια σχέση που μπορεί να κρατήσει αυτό το άγχος, όπου το συναίσθημα δεν χρειάζεται να κρυφτεί ή να ελεγχθεί, αρχίζει σταδιακά να αποκτά νόημα, να γίνεται κάτι που μπορεί να ειπωθεί, να σκεφτεί και να αντέξει. Όταν το άγχος βρίσκει έναν τέτοιο χώρο, παύει να είναι μόνο ένταση και αρχίζει να μετασχηματίζεται. 

Και όταν συμβαίνει αυτό, δεν πιέζει πια με τον ίδιο τρόπο μέσα της· γίνεται κάτι που μπορεί να παρατηρηθεί και να κατανοηθεί.

Και μέσα από αυτή τη διαδικασία, χωρίς βιασύνη, η μητέρα αρχίζει να σχετίζεται διαφορετικά — τόσο με το παιδί της όσο και με τον εαυτό της.

Από τον έλεγχο στη σχέση

Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερο νόημα μια σκέψη του Donald Winnicott: η μητέρα δεν χρειάζεται να είναι τέλεια· χρειάζεται να είναι αρκετά καλή — παρούσα, ζωντανή, ανθρώπινη.

Και κάπου εκεί αρχίζει να αλλάζει κάτι ουσιαστικό. Η παρουσία παύει να είναι διαρκής προσπάθεια και γίνεται σχέση. Όχι κάτι που πρέπει να αποδεικνύεται ασταμάτητα, αλλά κάτι που μπορεί να σταθεί και να αναπτυχθεί. Και μέσα σε αυτή τη μετατόπιση αλλάζει κάτι βαθύτερο - όχι μόνο στον τρόπο που φροντίζει το παιδί της, αλλά και στον τρόπο που στέκεται απέναντι στον εαυτό της.

Γιατί ο φόβος δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί για να υπάρξει γαλήνη - αρκεί να μην είναι εκείνος που οδηγεί.

Και στο τέλος…

Ίσως τελικά εκεί βρίσκεται η ουσία. Το παιδί δεν χρειάζεται μια μητέρα χωρίς φόβο· χρειάζεται μια μητέρα που μπορεί να μένει εκεί — ακόμη κι όταν φοβάται. Μια μητέρα που δεν χρειάζεται να ελέγχει τα πάντα για να νιώσει ασφαλής, αλλά μπορεί να αντέχει αυτό που νιώθει χωρίς να χάνεται μέσα του.

Και μέσα σε αυτή τη δυνατότητα ανοίγει σιγά-σιγά χώρος και για την ίδια - όχι για να γίνει κάποια άλλη, αλλά για να αρχίσει να ξεχωρίζει τι ανήκει στο σήμερα και τι έρχεται από πιο βαθιά μέσα της.

Και όταν αρχίζει αυτή η διάκριση, κάτι μετακινείται.
Όχι με ένταση, ούτε με προσπάθεια - αλλά με έναν πιο ήσυχο και σταθερό τρόπο.

Η αγάπη δεν χρειάζεται πια να αποδεικνύεται· μπορεί απλώς να υπάρχει.

Και τότε, σιγά-σιγά, η σχέση αρχίζει να αλλάζει. Δεν στηρίζεται πια στον έλεγχο, αλλά στην παρουσία. Δεν οργανώνεται γύρω από τον φόβο, αλλά γύρω από τη σύνδεση. Και μέσα σε αυτή τη μετατόπιση συμβαίνει κάτι βαθιά σημαντικό:

Το παιδί δεν μαθαίνει μόνο να προστατεύεται - μαθαίνει, σταδιακά, ότι μπορεί και να εμπιστεύεται. Και η μητέρα δεν φροντίζει πια μόνο το παιδί της - αρχίζει, ίσως για πρώτη φορά, να φροντίζει και τον εαυτό της με τον ίδιο τρόπο.

Και εκεί, χωρίς θόρυβο και χωρίς διαρκή εγρήγορση, γεννιέται κάτι διαφορετικό.

Όχι η τελειότητα, αλλά μια σχέση που αντέχει.
Μια σχέση με χώρο. Μια σχέση που μπορεί να κρατά και τις δύσκολες στιγμές χωρίς να καταρρέει.

Και σιγά-σιγά, γίνεται τόπος ασφάλειας και για τους δύο.

* Οι σκέψεις αυτές αντλούν από σύγχρονες ψυχοδυναμικές και αναπτυξιακές προσεγγίσεις της ψυχολογίας.

Βιβλιογραφία

Donald Winnicott (1965). The Maturational Processes and the Facilitating Environment.
Wilfred Bion (1962). Learning from Experience.
John Bowlby (1969). Attachment and Loss.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Όλγα Μάντζιου - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Όλγα Μάντζιου: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Μέσα από μια ανθρώπινη και ενσυναισθητική παρουσία, δημιουργώ έναν χώρο όπου το άτομο μπορεί να νιώσει ασφάλεια, να εκφραστεί και να κατανοήσει βαθύτερα αυτό που βιώνει, ερχόμενο σταδιακά σε πιο ουσιαστική επαφή με τον εαυτό του και τις σχέσεις του.
Πιστε

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαζύγιο Διαταραχές Ύπνου

8 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...