Η πέτρα που δεν διαλέξαμε: ο Σίσυφος και το τραύμα που περνά από γενιά σε γενιά

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Ο μύθος του Σισύφου παραμένει επίμονα σύγχρονος. Όχι μόνο επειδή μιλά για την επανάληψη και τη ματαίωση, αλλά επειδή αποτυπώνει με ακρίβεια την εμπειρία του να κουβαλά κανείς ένα βάρος που δεν διάλεξε. Έναν κόπο που μοιάζει αναγκαίος, αλλά ποτέ ολοκληρωμένος.

Για τον λόγο αυτό, ο μύθος μπορεί να λειτουργήσει ως μια ισχυρή αλληγορία για το διαγενεακό τραύμα: τον τρόπο με τον οποίο άλυτες εμπειρίες μεταφέρονται από γενιά σε γενιά μέσα στην οικογένεια.

Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Σίσυφος ήταν βασιλιάς της Κορίνθου, γνωστός για την εξυπνάδα και την αλαζονεία του. Προσπάθησε να ξεγελάσει τον Θάνατο και να παρακάμψει τα όρια που έθεταν οι θεοί. Η τιμωρία του δεν ήταν ένας στιγμιαίος πόνος, αλλά μια αιώνια διαδικασία: να σπρώχνει έναν τεράστιο βράχο προς την κορυφή ενός βουνού, μόνο και μόνο για να τον βλέπει να κατρακυλά ξανά πριν φτάσει στο τέλος. Ο Σίσυφος δεν αποτυγχάνει επειδή δεν προσπαθεί αρκετά. Αποτυγχάνει επειδή το ίδιο το έργο είναι σχεδιασμένο να επαναλαμβάνεται.

Αυτό το στοιχείο της αναγκαστικής επανάληψης είναι το σημείο στο οποίο ο μύθος συναντά το διαγενεακό τραύμα.

Πολλοί άνθρωποι βιώνουν στη ζωή τους την αίσθηση ότι επαναλαμβάνουν μοτίβα που δεν καταλαβαίνουν πλήρως: ίδιες σχέσεις που καταλήγουν σε αδιέξοδο, διαρκές άγχος χωρίς εμφανή λόγο, μια μόνιμη ανάγκη να αποδεικνύουν την αξία τους ή να κρατούν τα πάντα υπό έλεγχο. Συχνά αυτά τα μοτίβα δεν ξεκινούν από την προσωπική τους ιστορία, αλλά από ιστορίες που προϋπήρξαν.

Το διαγενεακό τραύμα δεν αφορά μόνο μεγάλα ιστορικά γεγονότα. Μπορεί να αφορά την οικονομική ανασφάλεια μιας προηγούμενης γενιάς, μια μακρά περίοδο ανεργίας, μια οικογένεια που έμαθε να επιβιώνει χωρίς στήριξη.

Για παράδειγμα, ένας γονιός που έζησε την κρίση με έντονο φόβο απώλειας μπορεί να μεγαλώνει το παιδί του με τη διαρκή αγωνία της «ασφάλειας». Το μήνυμα δεν είναι απαραίτητα λεκτικό. Μεταδίδεται μέσα από σχόλια, μέσα από την ανησυχία, μέσα από την αποθάρρυνση κάθε ρίσκου. Το παιδί μεγαλώνει μαθαίνοντας ότι η ζωή είναι επισφαλής και ότι το λάθος δεν επιτρέπεται. Ως ενήλικας, μπορεί να νιώθει παγιδευμένος σε επιλογές που δεν τον εκφράζουν, αλλά του φαίνονται οι μόνες «ασφαλείς».

Σε άλλες οικογένειες, το τραύμα περνά μέσα από τη συναισθηματική απουσία. Γονείς που μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα χωρίς χώρο για συναίσθημα, χωρίς επιβεβαίωση ή φροντίδα, συχνά κάνουν το καλύτερο που μπορούν, αλλά δυσκολεύονται να είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι. Δεν πρόκειται για αδιαφορία, αλλά για έλλειψη συναισθηματικού «μοιράσματος». Το παιδί μεγαλώνει με υλική φροντίδα αλλά συναισθηματική μοναξιά. Μαθαίνει να μην ζητά, να μην ενοχλεί, να «τα καταφέρνει μόνο του». Αργότερα, μπορεί να δυσκολεύεται να συνδεθεί ουσιαστικά ή να νιώθει ότι οι ανάγκες του είναι βάρος για τους άλλους.

Το διαγενεακό τραύμα μεταδίδεται επίσης μέσα από ρόλους. Σε πολλές σύγχρονες οικογένειες, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονης πίεσης, ένα παιδί αναλαμβάνει άτυπα τον ρόλο του σταθεροποιητή. Γίνεται αυτό που δεν δημιουργεί προβλήματα, που καταλαβαίνει, που στηρίζει. Αυτό συχνά επαινείται ως ωριμότητα. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια πρόωρη ανάληψη ευθύνης. Το παιδί μαθαίνει ότι η αξία του συνδέεται με το πόσο χρήσιμο είναι. Ως ενήλικας, μπορεί να εξαντλείται προσπαθώντας να καλύπτει τους άλλους, αδυνατώντας να θέσει όρια ή να φροντίσει τον εαυτό του.

Στη σύγχρονη καθημερινότητα, το διαγενεακό τραύμα φαίνεται και στο σώμα. Πολλοί άνθρωποι ζουν με διαρκή ένταση, δυσκολία χαλάρωσης, αϋπνία ή ανεξήγητη σωματική κόπωση. Δεν πρόκειται πάντα για ατομικό άγχος, αλλά για ένα νευρικό σύστημα που έχει μάθει να λειτουργεί σε κατάσταση συναγερμού. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε σπίτι όπου υπάρχει συνεχής ανησυχία, συγκρούσεις ή σιωπηλή ένταση, το σώμα του μαθαίνει ότι πρέπει να είναι έτοιμο. Αυτό το μοτίβο συχνά συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή, ακόμα κι όταν οι εξωτερικές συνθήκες έχουν αλλάξει.

Σε αυτό το σημείο, ο μύθος του Σισύφου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Σίσυφος δεν σταματά ποτέ να σπρώχνει τον βράχο, γιατί δεν έχει τη δυνατότητα να τον δει ως κάτι ξεχωριστό από τον εαυτό του. Ο βράχος είναι η ζωή του. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει όταν το διαγενεακό τραύμα παραμένει ασυνείδητο. Το άτομο ταυτίζεται με το βάρος και πιστεύει ότι «έτσι είναι».

Η αλλαγή ξεκινά όταν δημιουργείται μια μικρή απόσταση: όταν κάποιος αρχίζει να αναρωτιέται από πού προέρχονται οι φόβοι του, οι ενοχές του, η εξάντλησή του. Όταν το βάρος αρχίζει να αποκτά ιστορία.

Αυτή η διαδικασία δεν είναι εύκολη και δεν είναι στιγμιαία. Απαιτεί χρόνο, ασφάλεια και συχνά βοήθεια. Όμως, όταν το άρρητο γίνεται λόγος, η επανάληψη αρχίζει να χαλαρώνει… και όταν κάτι το μοιραζόμαστε, αυτόματα, σταματάει να είναι ασήκωτο!

Το διαγενεακό τραύμα δεν εξαφανίζεται. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν των οικογενειών μας. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τη σχέση μας με αυτό. Να αναγνωρίσουμε ότι κάποια από τα βάρη που κουβαλάμε δεν είναι ελαττώματα χαρακτήρα, αλλά τρόποι επιβίωσης που κάποτε ήταν αναγκαίοι. Αυτή η αναγνώριση από μόνη της μπορεί να φέρει ανακούφιση.

Ίσως εκεί βρίσκεται και το πιο ανθρώπινο σημείο του μύθου. Όχι στην αιώνια τιμωρία, αλλά στη στιγμή της επίγνωσης. Στη στιγμή που ο Σίσυφος, έστω νοητά, στέκεται δίπλα στον βράχο και τον κοιτά. Όχι για να τον εξαφανίσει, αλλά για να τον καταλάβει. Σε αυτή τη στιγμή, το βάρος παύει να είναι απλώς καταναγκασμός και γίνεται ιστορία.

Και όταν μια ιστορία ειπωθεί, μπορεί να αλλάξει πορεία. Όχι γιατί ο βράχος δεν θα ξανακυλήσει ποτέ, αλλά γιατί δεν θα χρειάζεται πια να ανεβαίνει σιωπηλά και μόνος. Εκεί, μέσα στη δυνατότητα της κατανόησης και της σύνδεσης, ανοίγει ο χώρος για μια ζωή λιγότερο καθορισμένη από όσα δεν ειπώθηκαν και περισσότερο από όσα επιλέγονται συνειδητά.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Αναστασία Δημητριάδου - Ψυχολόγος

Αναστασία Δημητριάδου: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Κλινική ψυχολόγος ψυχαναλυτικής κατεύθυνσης, με εξειδίκευση στην περιγεννητική περίοδο, στα παιδιά και στους εφήβους. Οι σπουδές μου στην Ψυχολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το μεταπτυχιακό μου στην Κλινική Ψυχοπαθολογία στο Université Paris Cité (Paris V – Σορβόννη) αποτέλεσαν τη βάση για μια βαθιά σχέση με την κλινική σκέψη και τη φροντίδα του ανθρώπινου ψυχισμού  .

6974592414

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...