Όταν Μπαίνεις σε Μια Σχέση, Δεν Είστε Δύο, Είστε τουλάχιστον Έξι

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Όταν ερωτεύεσαι, νομίζεις πως κοιτάς δύο μάτια. Όμως πίσω τους στέκονται (τουλάχιστον) έξι άνθρωποι. Ο καθένας κουβαλά μέσα του τις φωνές, τις σιωπές και τα συναισθηματικά αποτυπώματα των γονιών του και των προηγούμενων μεγάλων σχέσεων του.

Κάθε σχέση δεν είναι μια καθαρή αρχή, αλλά συνέχεια μιας συναισθηματικής ιστορίας, ενός πεδίου όπου οι παλιές πληγές ζητούν να θεραπευτούν και η αγάπη δοκιμάζει νέα μονοπάτια.

Η Αόρατη Παρουσία των Γονιών

Σε κάθε σχέση, εμφανίζονται οι σκιές της παιδικής μας προσκόλλησης. Όταν αναζητάς τρυφερότητα, είναι το παιδί μέσα σου που κάποτε δεν την πήρε. Όταν απομακρύνεσαι, είναι εκείνο το παιδί που έμαθε ότι η εγγύτητα πονά.

Η θεωρία της προσκόλλησης (Bowlby, 1988; Ainsworth et al.., 1978) εξηγεί πως οι πρώτοι δεσμοί με τους φροντιστές μας δημιουργούν τον χάρτη της αγάπης με τον οποίο θα πορευτούμε στη ζωή. Η Sue Johnson, δημιουργός της Θεραπείας Εστιασμένης στο Συναίσθημα (Emotionally Focused Therapy – EFT), πήγε αυτό το βήμα πιο πέρα, οι ενήλικες σχέσεις, λέει, είναι δεσμοί προσκόλλησης. Όταν νιώθουμε απόσταση ή αδιαφορία, ενεργοποιείται το ίδιο αρχέγονο σύστημα συναγερμού που κάποτε ξυπνούσε όταν το παιδί έχανε την παρουσία της μητέρας.

Η αγάπη, λοιπόν, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βιολογική ανάγκη για ασφάλεια, ρύθμιση και αίσθηση ότι ανήκουμε.

Η Αγάπη ως Δεσμός, Όχι ως Συμφωνία

Η Johnson (2008, 2019) υπενθυμίζει ότι κάτω από κάθε καβγά υπάρχει η ίδια ερώτηση:

«Με βλέπεις; Είσαι εδώ για μένα; Μπορώ να σε εμπιστευτώ;»
Όταν νιώθουμε συναισθηματικά ασφαλείς, το νευρικό μας σύστημα ηρεμεί. Όταν αισθανόμαστε αδιαφορία ή απόρριψη, το σώμα μπαίνει σε κατάσταση επιβίωσης,  μάχη, φυγή ή πάγωμα. Γι’ αυτό τα ζευγάρια συχνά τσακώνονται για ασήμαντα πράγματα, γιατί στην πραγματικότητα δεν συγκρούονται για το γεγονός, αλλά για την απώλεια της σύνδεσης. Η EFT ονομάζει αυτά τα μοτίβα αρνητικούς κύκλους: ο ένας πιέζει (νοιάζεσαι ακόμα;) κι ο άλλος αποσύρεται (μην με πνίγεις). Κι όμως και οι δύο κινούνται από τον ίδιο φόβο τον φόβο ότι ίσως δεν αξίζουν πια την αγάπη του άλλου.

Οι Έξι στο Δωμάτιο

Κάθε άνθρωπος μπαίνει σε μια σχέση κουβαλώντας ολόκληρο το οικογενειακό του σύστημα. Πίσω από κάθε ενήλικα στέκονται οι εσωτερικοί γονείς του: τα πρώτα πρότυπα αγάπης, απογοήτευσης, ασφάλειας ή εγκατάλειψης. Η συστημική σκέψη (Minuchin, 1974) εξηγεί πως καμία σχέση δεν αφορά δύο άτομα, αλλά δύο ολόκληρα δίκτυα εμπειριών.

Όταν, λοιπόν, δύο άνθρωποι γνωρίζονται, στην πραγματικότητα συναντιούνται έξι: οι ίδιοι και οι τέσσερις γονείς που τους διαμόρφωσαν. Ένας έχει μάθει πως η φροντίδα σημαίνει έλεγχο. Ο άλλος, πως η σιωπή είναι πιο ασφαλής από τη σύγκρουση.

Αυτές οι οικογενειακές φωνές καθορίζουν πώς προσεγγίζουμε την οικειότητα και πώς αντιδρούμε όταν φοβόμαστε. Η EFT μάς βοηθά να καταλάβουμε πως η ίαση δεν σημαίνει να σβήσουμε το παρελθόν αλλά να το δούμε καθαρά καθώς εκδηλώνεται στο παρόν.

Από τα Παλιά Μοτίβα στη Συναισθηματική Ασφάλεια

Ο Freud μίλησε για τη μεταβίβαση, την τάση να ξαναζούμε το παρελθόν μέσα από τις σημερινές σχέσεις. Η Johnson το περιγράφει ως χορό της προσκόλλησης: δύο νευρικά συστήματα που ψάχνουν ασφάλεια το ένα στο άλλο, συχνά μέσα από παρεξήγηση.

Όταν τσακωνόμαστε, δεν συγκρούονται λογικές, συγκρούονται φόβοι, δύο παιδιά που ζητούν σύνδεση με διαφορετικούς τρόπους. Η καμπή έρχεται όταν το ζευγάρι σταματά να υπερασπίζεται “ποιος έχει δίκιο” και αρχίζει να μιλά για το συναίσθημα: «Θυμώνω γιατί φοβάμαι ότι δεν με βλέπεις πια.» «Απομακρύνομαι γιατί αν με πλησιάσεις, θα δεις πόσο ευάλωτος νιώθω.» Αυτή η στιγμή είναι το κέντρο της θεραπείας: η επανένωση. Το σημείο όπου οι άμυνες πέφτουν και η αγάπη αποκτά ξανά χώρο.

Η Δύναμη της Επανόρθωσης

Η EFT διδάσκει πως το κλειδί δεν είναι να αποφύγεις τη ρήξη, αλλά να μάθεις να επιστρέφεις μετά από αυτή. Η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη,  η θεραπεία βρίσκεται στην επαφή που ακολουθεί. Η Johnson το ονομάζει επανόρθωση του δεσμού: το να αναγνωρίζεις τον αρνητικό κύκλο, να σταματάς και να ξαναγυρνάς συνειδητά στον άλλον. Η ωριμότητα δεν σημαίνει να μην πληγώνεις. Σημαίνει να μπορείς να πεις: «Σε πλήγωσα, αλλά είμαι εδώ. Δεν φεύγω.»

Η αληθινή οικειότητα γεννιέται όχι από την τελειότητα, αλλά από την πρόθεση να μείνεις, ακόμη κι όταν φοβάσαι. Όταν ο ενήλικος μέσα σου αγκαλιάσει το παιδί που πονά, τότε οι έξι γίνονται δύο. Και δύο άνθρωποι μπορούν, επιτέλους, να συναντηθούν στο παρόν χωρίς το βάρος των παλιών ρόλων.

Επίλογος

Η σχέση δεν είναι θεραπευτήριο, είναι καθρέφτης. Μας δείχνει όλα όσα χρειάζονται φροντίδα, όχι για να μας εκθέσει, αλλά για να μας ξυπνήσει.

Η EFT μάς θυμίζει πως η αγάπη δεν είναι μυστήριο, ούτε ρομαντική ιδέα. Είναι ζωντανός δεσμός, μια πράξη ρύθμισης και ασφάλειας ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που μαθαίνουν να επιστρέφουν ο ένας στον άλλον. Αν μπορέσεις να δεις μέσα στη σχέση σου όλους αυτούς τους έξι ανθρώπους,  εσένα, τον σύντροφό σου και τους γονείς που κουβαλάτε, χωρίς να τους απορρίψεις, τότε μπορείς, ίσως για πρώτη φορά, να αγαπήσεις αληθινά: όχι για να καλύψεις την έλλειψη, αλλά για να συναντηθείς.

«Η δύναμη της αγάπης», γράφει η Sue Johnson, «είναι ότι μεταμορφώνει την απομόνωση σε ανήκειν και τον φόβο σε ασφάλεια.»

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Lawrence Erlbaum Associates.

Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.

Coan, J. A., & Sbarra, D. A. (2015). Social Baseline Theory: The Social Regulation of Risk and Effort. Current Opinion in Psychology, 1, 87–91. doi.org/10.1016/j.copsyc.2014.12.021

Hendrix, H. (1988). Getting the Love You Want: A Guide for Couples. Henry Holt and Company.

Johnson, S. M. (2008). Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love. Little, Brown Spark.

Johnson, S. M. (2019). Attachment Theory in Practice: Emotionally Focused Therapy (EFT) with Individuals, Couples, and Families. The Guilford Press. doi.org/10.4324/9781351168366

Minuchin, S. (1974). Families and Family Therapy. Harvard University Press.

Siegel, D. J. (2020). The Power of Showing Up: How Parental Presence Shapes Who Our Kids Become and How Their Brains Get Wired. Ballantine Books.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...