Ναρκοληψία: Τελικά πόσο επικίνδυνη είναι;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η ναρκοληψία, αν και σχετικά σπάνια, αποτελεί μία από τις πιο παρεξηγημένες νευρολογικές διαταραχές ύπνου. Συχνά, γίνεται αντικείμενο παρερμηνείας ή ακόμα και χλευασμού στα μέσα, παρουσιάζοντας τους πάσχοντες ως άτομα που «κοιμούνται ξαφνικά χωρίς λόγο».

Στην πραγματικότητα, αποτελεί μια σοβαρή και χρόνια διαταραχή που επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής και την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου, και δυνητικά επικίνδυνη, αν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

Τι είναι όμως η ναρκοληψία;

Το σίγουρο είναι ότι η ναρκοληψία δεν είναι τεμπελιά. Είναι μια νευρολογική διαταραχή, η οποία επηρεάζει την ικανότητα του εγκεφάλου να ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης.

Το βασικό της χαρακτηριστικό είναι η υπερβολική ημερήσια υπνηλία (excessive daytime sleepiness - EDS), δηλαδή η ακατανίκητη ανάγκη για ύπνο κατά τη διάρκεια της ημέρας, ακόμα και μετά από επαρκή βραδινό ύπνο. Ο πάσχων μπορεί να αισθανθεί ακατανίκητη υπνηλία μέσα στη μέρα, ακόμη και σε ακατάλληλες στιγμές, όπως π.χ. στην οδήγηση, στη δουλειά, σε μια σύσκεψη, στην τάξη κ.ά.

Και δεν είναι μόνο αυτό. Πολλοί βιώνουν και καταπληξία. Μια ξαφνική, δηλαδή, προσωρινή απώλεια μυϊκού ελέγχου, όταν γελούν ή συγκινούνται.

Ας κάνουμε όλοι εικόνα να χαμογελάμε σε ένα αστείο και ξαφνικά να πέφτουμε κάτω χωρίς προειδοποίηση. Είναι τρομακτικό. Κι όμως, για κάποιους πάσχοντες από την εν λόγω διαταραχή, αυτό αποτελεί μέρος της καθημερινότητάς τους.

Αναλυτικότερα, υπάρχουν δύο βασικοί τύποι ναρκοληψίας:

Τύπος 1 (με καταπληξία): Πρόκειται για τη μορφή της ναρκοληψίας που συνοδεύεται από καταπληξία – μια ξαφνική και προσωρινή απώλεια μυϊκού τόνου, η οποία συχνά προκαλείται από έντονα συναισθήματα όπως γέλιο, θυμό ή φόβο. Οι ασθενείς μπορεί να καταρρεύσουν χωρίς προειδοποίηση, διατηρώντας όμως πλήρη συνείδηση.

Τύπος 2 (χωρίς καταπληξία): Στην περίπτωση αυτή, τα συμπτώματα υπερβολικής υπνηλίας παραμένουν, αλλά δεν υπάρχει καταπληξία. Ο τύπος αυτός είναι συνήθως πιο ήπιος, αν και εξακολουθεί να επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής.

Πώς είναι να ζει κανείς με την εν λόγω διαταραχή;

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...

Είναι σα να μην μπορεί να εμπιστευτεί το ίδιο του το σώμα. Αν κάτι χαρακτηρίζει τη ναρκοληψία, είναι η απρόβλεπτη φύση της. Το σώμα «παραδίδει» όταν εκείνο επιλέξει, όχι όταν το άτομο επιλέξει.

Για τους πάσχοντες, αυτό δημιουργεί ένα διαρκές αίσθημα αβεβαιότητας. Το μυαλό τους βασανίζουν σκέψεις, όπως: 

• Θα αντέξω να οδηγήσω μέχρι τη δουλειά;
• Θα κοιμηθώ ξανά μπροστά στο παιδί μου;
• Θα με πιστέψουν ή θα πουν πάλι ό,τι κάνω πως κουράστηκα;

Ο ψυχικός αντίκτυπος της διαταραχής 

Είναι εύλογο πως η ναρκοληψία δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά και την ψυχή. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα που πάσχουν από ναρκοληψία εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους, κοινωνικής απόσυρσης και χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Οι συνεχείς παρεξηγήσεις από το περιβάλλον, η αδυναμία πρόβλεψης των επεισοδίων και η δυσκολία στην επαγγελματική και κοινωνική ζωή, συχνά οδηγούν σε απογοήτευση και κοινωνική απομόνωση.

Η κοινωνική απομόνωση είναι συχνό φαινόμενο που συνοδεύει τη διαταραχή, αφού οι πάσχοντες αποφεύγουν δραστηριότητες ή συναναστροφές από φόβο μήπως κοιμηθούν απροειδοποίητα.

Οι ενοχές και η ντροπή γίνονται μέρος της καθημερινής τους ζωής, ειδικά όταν το περιβάλλον τους δείχνει αδυναμία να κατανοήσει την κατάστασή τους – ή, ακόμη χειρότερα, αμφισβητεί τη σοβαρότητα της πάθησης.

Ποια είναι όμως τα αίτια της διαταραχής;

Η ακριβής αιτία της δεν είναι πλήρως κατανοητή, αλλά οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει κάποιους βασικούς παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνισή της, όπως η έλλειψη ορεξίνης (ή υποκρετίνης).

Πιο συγκεκριμένα, σε ασθενείς με ναρκοληψία τύπου 1, παρατηρείται σημαντική μείωση ή πλήρης απουσία της ορμόνης ορεξίνης, η οποία ρυθμίζει την εγρήγορση και τον ύπνο REM. Αυτό πιθανώς οφείλεται σε αυτοάνοση αντίδραση, κατά την οποία το ανοσοποιητικό καταστρέφει τα εγκεφαλικά κύτταρα που παράγουν ορεξίνη. Ακόμα, έχει βρεθεί ότι υπάρχει κληρονομική προδιάθεση. Ένα συγκεκριμένο γονίδιο (HLA-DQB1*06:02) σχετίζεται στενά με την εμφάνιση της ναρκοληψίας.

Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι, σε κάποιες περιπτώσεις, λοιμώξεις ή ακόμη και εμβολιασμοί ενδέχεται να ενεργοποιήσουν μια ανοσολογική απόκριση, η οποία οδηγεί στην καταστροφή των κυττάρων που είναι υπεύθυνα για την παραγωγή ορεξίνης.

Για παράδειγμα, το εμβόλιο Pandemrix (γρίπη H1N1 – «γρίπη των χοίρων») έχει συνδεθεί, σε σπάνιες περιπτώσεις, με την εμφάνιση ναρκοληψίας, καθώς μετά τη χορήγησή του, παρατηρήθηκε αύξηση των περιστατικών ναρκοληψίας, κυρίως σε παιδιά και εφήβους στη Σουηδία και τη Φινλανδία, κάνοντάς τους επιστήμονες να εκτιμούν ότι το εμβόλιο πιθανώς πυροδότησε μια αυτοάνοση αντίδραση σε άτομα με γενετική προδιάθεση, η οποία οδήγησε στην καταστροφή των κυττάρων που παράγουν ορεξίνη.

Τέλος, περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως π.χ. ο παράγοντας του έντονου στρες, έχουν ενοχοποιηθεί ως πιθανοί ενεργοποιητές σε άτομα με γενετική προδιάθεση.

Είναι επικίνδυνη η ναρκοληψία;

Η απάντηση είναι ότι δεν είναι απευθείας απειλητική για τη ζωή του ατόμου, αλλά μπορεί να εξελιχθεί, αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά.

Η ναρκοληψία, από μόνη της, δεν είναι θανατηφόρα. Ωστόσο, αν δεν διαγνωστεί εγκαίρως ή παραμείνει χωρίς θεραπεία, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρούς κινδύνους για τον ασθενή και το περιβάλλον του.

Στις επικίνδυνες συνέπειες περιλαμβάνονται:

• Τροχαία ατυχήματα, καθώς η αιφνίδια υπνηλία κατά την οδήγηση μπορεί να αποβεί μοιραία.
• Τραυματισμοί από πτώσεις, ειδικά κατά τη διάρκεια επεισοδίων καταπληξίας (αιφνίδια απώλεια μυϊκού ελέγχου).
• Επαγγελματικές ή σχολικές δυσκολίες, λόγω της μειωμένης συγκέντρωσης, της κόπωσης και της απουσίας ενέργειας.
• Χρόνιο άγχος, κατάθλιψη και γενική ψυχική επιβάρυνση, ως αποτέλεσμα της συνεχούς κόπωσης και απομόνωσης.

Διάγνωση και αντιμετώπιση

Το κλειδί είναι η ενημέρωση του ασθενούς, αλλά και του περιβάλλοντός του.

Στο κομμάτι της διάγνωσης, απαιτούνται εξειδικευμένες εξετάσεις ύπνου (πολυυπνογραφία και τεστ πολλαπλής καθυστέρησης ύπνου - MSLT). Δυστυχώς, πολλοί ασθενείς λαμβάνουν λάθος διαγνώσεις, όπως κατάθλιψη, υπνική άπνοια ή ακόμη και τεμπελιά – γεγονός που καθυστερεί την έγκαιρη παρέμβαση.

Αντίστοιχα, στο κομμάτι της θεραπείας συνήθως περιλαμβάνονται:

• Φαρμακευτική αγωγή, για τη ρύθμιση της υπνηλίας και της καταπληξίας.
• Ψυχοθεραπεία, ειδικά για τη διαχείριση άγχους, κατάθλιψης και κοινωνικών δυσκολιών, και ψυχοεκπαίδευση ειδικά στις στρατηγικές ύπνου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους μικρούς προγραμματισμένους «υπνάκους» κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Ενδεχόμενες προσαρμογές στον χώρο εργασίας ή εκπαίδευσης, για τη διευκόλυνση και βελτίωση της λειτουργικότητας του ατόμου.

Συνοψίζοντας, η ναρκοληψία δεν είναι τεμπελιά, ούτε «φανταστική ασθένεια». Είναι μια πραγματική νευρολογική κατάσταση που χρειάζεται κατανόηση και υποστήριξη, όχι χλευασμό ή αμφισβήτηση. Η ενημέρωση του κοινού, των εργοδοτών, των εκπαιδευτικών αλλά και των ίδιων των επαγγελματιών υγείας είναι το πρώτο βήμα για την αλλαγή της στάσης μας απέναντι στους ανθρώπους που ζουν με τη διαταραχή αυτή.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Κέλλυ Χολέβα - Ψυχολόγος

Κέλλυ Χολέβα: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Ό,τι αποφεύγουμε να κοιτάξουμε, συχνά καθορίζει τη ζωή μας. Η ψυχοθεραπεία προσφέρει τον χώρο για να το συναντήσουμε με ασφάλεια. Γιατί, τελικά, η πιο σημαντική σχέση της ζωής μας είναι αυτή με τον εαυτό μας.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαταραχές Ύπνου Συναισθηματικές Διαταραχές

11 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...