Η εφαρμογή της Recovery-Oriented Cognitive Therapy (CT-R) στη συμβουλευτική υποστήριξη γονέων: Μια ενδυναμωτική προσέγγιση

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η Recovery-Oriented Cognitive Therapy (CT-R) αποτελεί μια σύγχρονη εξέλιξη της γνωσιακής θεραπείας που εστιάζει στην ενίσχυση της λειτουργικότητας, της ελπίδας και της ενεργοποίησης του ατόμου.

Το παρόν άρθρο εξετάζει τη θεωρητική εφαρμογή της CT-R στη συμβουλευτική υποστήριξη γονέων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της γονεϊκής αυτο-αποτελεσματικότητας και της λειτουργικής εμπλοκής.

Υποστηρίζεται ότι η μετατόπιση από τη διόρθωση δυσλειτουργιών προς την ενεργοποίηση δυνατοτήτων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της γονεϊκής λειτουργικότητας και της σχέσης γονέα–παιδιού. Παρά τους περιορισμούς στην υπάρχουσα εμπειρική έρευνα, η θεωρητική σύγκλιση της CT-R με τη βιβλιογραφία σχετικά με τη προσέγγιση εστιασμένη στα δυνατά σημεία (strengths-based approach) και γονεϊκής συμβουλευτικής υποδεικνύει σημαντικές προοπτικές εφαρμογής.

Εισαγωγή

Η συμβουλευτική γονέων έχει παραδοσιακά εστιάσει στη διαχείριση δυσλειτουργικών συμπεριφορών και στην εκπαίδευση γονεϊκών δεξιοτήτων. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σαφής μετατόπιση προς προσεγγίσεις που δίνουν έμφαση στις δυνατότητες, στην ενδυνάμωση και στη λειτουργικότητα της οικογένειας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Recovery-Oriented Cognitive Therapy (CT-R) αναδεικνύεται ως ένα καινοτόμο μοντέλο παρέμβασης.

Η CT-R, όπως αναπτύχθηκε από τους Beck, Grant, Inverso και συνεργάτες, αποτελεί μια strengths-based, recovery-oriented προσέγγιση που στοχεύει στην ενεργοποίηση θετικών πεποιθήσεων και στην ενίσχυση της συμμετοχής του ατόμου σε δραστηριότητες με νόημα (Grant et al., 2020). Σε αντίθεση με την παραδοσιακή γνωσιακή θεραπεία (Beck, 2011), η οποία δίνει έμφαση στον εντοπισμό και την τροποποίηση δυσλειτουργικών σκέψεων, η CT-R μετατοπίζει το θεραπευτικό ενδιαφέρον από τα συμπτώματα στις δυνατότητες και από τον έλεγχο στη λειτουργική εμπλοκή.

Θεωρητικό υπόβαθρο της CT-R

Κεντρική έννοια της CT-R αποτελεί ο «προσαρμοστικός τρόπος λειτουργίας» (adaptive mode), ο οποίος αναφέρεται σε μια κατάσταση όπου το άτομο σκέφτεται λειτουργικά, βιώνει θετικά συναισθήματα και δρα αποτελεσματικά (Grant et al., 2020). Η θεραπευτική διαδικασία στοχεύει στην ενεργοποίηση αυτού του mode μέσω εμπειριών που ενισχύουν την αυτο-αποτελεσματικότητα και την αίσθηση ικανότητας.

Παράλληλα, η CT-R δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις προσωπικές αξίες και στους στόχους ζωής (aspirations), οι οποίοι λειτουργούν ως κινητήρια δύναμη για αλλαγή. Η σύνδεση της συμπεριφοράς με εσωτερικά κίνητρα έχει αποδειχθεί ότι ενισχύει τη διατήρηση της αλλαγής και τη ψυχολογική ανθεκτικότητα (Deci & Ryan, 2000; Hayes et al., 2012).

Η CT-R στη συμβουλευτική γονέων

Η εφαρμογή της CT-R στη συμβουλευτική γονέων προτείνεται ως μια θεωρητικά συνεπής προσαρμογή των αρχών της, δεδομένου ότι η εξειδικευμένη εμπειρική έρευνα στο συγκεκριμένο πεδίο παραμένει περιορισμένη. Ωστόσο, η συμβατότητά της με τη βιβλιογραφία περί γονεϊκής αυτο-αποτελεσματικότητας και strengths-based παρεμβάσεων καθιστά την εφαρμογή της ιδιαίτερα υποσχόμενη.

Η γονεϊκή αυτο-αποτελεσματικότητα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ποιότητα της γονεϊκής συμπεριφοράς και της σχέσης με το παιδί (Bandura, 1997; Jones & Prinz, 2005). Γονείς με υψηλότερη αίσθηση αποτελεσματικότητας εμφανίζουν μεγαλύτερη συναισθηματική διαθεσιμότητα και συνέπεια, ενώ αντίθετα η χαμηλή αυτο-αποτελεσματικότητα συνδέεται με άγχος, αποφυγή και δυσλειτουργικές πρακτικές (Albanese et al., 2019).

Σε αυτό το πλαίσιο, η CT-R διαφοροποιείται ουσιαστικά από τις παραδοσιακές προσεγγίσεις, καθώς δεν εστιάζει πρωτίστως στη διόρθωση λαθών, αλλά στην ανάδειξη και ενίσχυση στιγμών επιτυχημένης γονεϊκής λειτουργίας. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζεται με το strengths-based μοντέλο, το οποίο υποστηρίζει ότι η ενεργοποίηση υπαρχόντων πόρων ενισχύει τη θεραπευτική εμπλοκή και τα αποτελέσματα (Rapp & Goscha, 2012).

Εφαρμογή σε γονείς παιδιών με δυσκολίες

Η συμβολή της CT-R είναι ιδιαίτερα σημαντική σε γονείς παιδιών με αναπτυξιακές ή μαθησιακές δυσκολίες, όπου συχνά αναπτύσσονται αρνητικές πεποιθήσεις όπως «δεν μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου» ή «τίποτα δεν αλλάζει». Οι πεποιθήσεις αυτές σχετίζονται με μειωμένη γονεϊκή εμπλοκή και αυξημένο κίνδυνο γονεϊκής εξουθένωσης (Mikolajczak et al., 2019).

Η CT-R επιχειρεί να αποδυναμώσει αυτές τις πεποιθήσεις μέσω εμπειρικών διαδικασιών και όχι άμεσης γνωσιακής αντιπαράθεσης. Η δημιουργία θετικών εμπειριών —όπως η επιτυχής αλληλεπίδραση γονέα–παιδιού— λειτουργεί ως μηχανισμός αναδόμησης της αυτοεικόνας του γονέα (Grant & Beck, 2009; Grant & Beck, 2010).

Παράλληλα, η έμφαση σε δραστηριότητες με νόημα και κοινή συμμετοχή ενισχύει τη συναισθηματική σύνδεση και μειώνει τις συγκρούσεις. Αντίστοιχες παρεμβάσεις έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές και σε προγράμματα εκπαίδευσης γονέων, όπως το behavioral parent training (Kazdin, 2005; Sanders et al., 2014).

Από την τελειότητα στη λειτουργικότητα

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της CT-R στη συμβουλευτική γονέων είναι η μετατόπιση από την τελειοθηρία στη λειτουργικότητα. Πολλοί γονείς λειτουργούν υπό το βάρος της ανάγκης να εφαρμόσουν «σωστά» όλες τις τεχνικές, γεγονός που αυξάνει το άγχος και μειώνει την αποτελεσματικότητα.

Η CT-R επαναπροσδιορίζει την επιτυχία ως ενεργή συμμετοχή, σύνδεση και σταδιακή βελτίωση, αντί για την απουσία λαθών. Αυτή η προσέγγιση μειώνει την ψυχολογική πίεση και ενισχύει τη βιωσιμότητα των αλλαγών.

Συζήτηση

Παρότι η εφαρμογή της CT-R στη συμβουλευτική γονέων δεν έχει ακόμη επαρκώς διερευνηθεί εμπειρικά, η θεωρητική της βάση παρουσιάζει σημαντική σύγκλιση με καθιερωμένα ερευνητικά πεδία, όπως η αυτο-αποτελεσματικότητα, η ενδογενής κινητοποίηση και οι strengths-based παρεμβάσεις.

Η ενσωμάτωση της CT-R μπορεί να συμβάλει σε μια πιο ολιστική προσέγγιση της γονεϊκής υποστήριξης, όπου ο γονέας δεν αντιμετωπίζεται ως φορέας δυσλειτουργίας, αλλά ως ενεργός παράγοντας αλλαγής.

Συμπεράσματα

Η Recovery-Oriented Cognitive Therapy προσφέρει ένα εναλλακτικό και ενδυναμωτικό πλαίσιο για τη συμβουλευτική γονέων. Μετατοπίζοντας την έμφαση από τα προβλήματα στις δυνατότητες και από τη διόρθωση στη συμμετοχή, συμβάλλει στην ενίσχυση της γονεϊκής αυτο-αποτελεσματικότητας και της ποιότητας της σχέσης γονέα–παιδιού.

Σε πρακτικό επίπεδο, οι γονείς δεν ωφελούνται αποκλειστικά από την παροχή οδηγιών, αλλά από εμπειρίες που ενισχύουν την πεποίθηση ότι μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στον ρόλο τους. Σε αυτό το πλαίσιο, η CT-R φαίνεται να αποτελεί μια ιδιαίτερα υποσχόμενη κατεύθυνση για την εξέλιξη της συμβουλευτικής πρακτικής.

Βιβλιογραφία  

Albanese, A. M., Russo, G. R., & Geller, P. A. (2019). The role of parental self-efficacy in parent and child well-being: A systematic review of associated outcomes. Child: Care, Health and Development, 45(3), 333–363. doi.org/10.1111/cch.12661

Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.

Beck, A. T. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (2nd ed.). Guilford Press.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01

Grant, P. M., & Beck, A. T. (2009). Defeatist beliefs as a mediator of cognitive impairment, negative symptoms, and functioning in schizophrenia. Schizophrenia Bulletin, 35(4), 798–806. https://doi.org/10.1093/schbul/sbn008

Grant, P. M., & Beck, A. T. (2010). Asocial beliefs as predictors of asocial behavior in schizophrenia. Psychiatry Research, 177(1–2), 65–70. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2010.02.005

Grant, P. M., Huh, G. A., Perivoliotis, D., Stolar, N. M., & Beck, A. T. (2012). Randomized trial to evaluate the efficacy of cognitive therapy for low-functioning patients with schizophrenia. Archives of General Psychiatry, 69(2), 121–127. doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.129

Grant, P. M., Bredemeier, K., & Beck, A. T. (2017). Six-month follow-up of recovery-oriented cognitive therapy for low-functioning individuals with schizophrenia. Psychiatric Services, 68(10), 997–1002. doi.org/10.1176/appi.ps.201600413

Grant, P. M., Beck, A. T., Inverso, E., Brinen, A. P., & Perivoliotis, D. (2020). Recovery-oriented cognitive therapy for serious mental health conditions. Guilford Press.

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.

Jones, T. L., & Prinz, R. J. (2005). Potential roles of parental self-efficacy in parent and child adjustment: A review. Clinical Psychology Review, 25(3), 341–363. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2004.12.004

Kazdin, A. E. (2005). Parent management training: Treatment for oppositional, aggressive, and antisocial behavior in children and adolescents. Oxford University Press.

Mikolajczak, M., Gross, J. J., & Roskam, I. (2019). Parental burnout: What is it, and why does it matter? Clinical Psychological Science, 7(6), 1319–1329. doi.org/10.1177/2167702619858430

Rapp, C. A., & Goscha, R. J. (2012). The strengths model: A recovery-oriented approach to mental health services (3rd ed.). Oxford University Press.

Sanders, M. R., Kirby, J. N., Tellegen, C. L., & Day, J. J. (2014). The Triple P-Positive Parenting Program: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 34(4), 337–357. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2014.04.003

Thomas, E. C., Luther, L., Zullo, L., Beck, A. T., & Grant, P. M. (2017). From neurocognition to community participation in serious mental illness: The mediating role of dysfunctional attitudes and motivation. Schizophrenia Bulletin, 43(4), 849–857. https://doi.org/10.1093/schbul/sbw152

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ιωάννα Δημητριάδου - Ψυχολόγος

Ιωάννα Δημητριάδου: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Πιστεύω σε παρεμβάσεις που στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, αλλά εφαρμόζονται με τρόπο ανθρώπινο, ρεαλιστικό και προσαρμοσμένο στην καθημερινότητα της οικογένειας.

Εξειδικεύσεις:

Asperger σύνδρομο Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαχείριση Θυμού

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...