Υποτίμηση και χειριστικότητα στη σχέση: Ο σκοτεινός άνθρωπος πίσω από το σ΄αγαπώ

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Όταν η αγάπη και η συντροφικότητα κρύβουν κάτω από το πέπλο τους το επώδυνο αγκάθι της υποτίμησης, όταν το σ' αγαπώ τρέφεται μέσα από συνεχείς απαιτήσεις και κριτική, όταν η μείωση και η αμφισβήτιση της αξίας μας γίνεται καθημερινό βίωμα, ερχόμαστε αντιμέτωποι με το αδιέξοδο και την δυστυχία μέσα στη σχέση. 

Μέσα στο πέρασμα του χρόνου, πολλές φορές, ο σύντροφος που δέχεται αυτή τη συμπεριφορά νιώθει ότι ο εαυτός του πια μπορεί να αλλοιώνεται, οι σκέψεις για τον εαυτό εκτροχιάζονται σε αρνητικά διαστρεβλωμένα σενάρια του εαυτού του, η ίδια η αξία και η εκτίμηση που ένιωθε κλονίζεται, και βέβαια νιώθει ενοχές, άγχος και θλίψη μέσα σε ένα κλίμα συναισθηματικής αστάθειας και δυσπιστίας.

Έντονα συναισθήματα εγκλωβισμού αλλά και παγωμένα συναισθήματα που οδηγούν στην αποστασιοποίηση. "

• Με αγαπάει στα αλήθεια;
• Τα εννοεί αυτά που λέει;
• Γιατί συνέχεια με μειώνει;
• Να μείνω ή να φύγω από τη σχέση τελικά;
• Τον/Την αγαπάω αλλά δεν περνάω καλά, δεν νιώθω ελεύθερος, δεν νιώθω ο εαυτός μου''.

Το κίνητρο και η εξήγηση πίσω από την υποτιμητική συμπεριφορά

Πρωτίστως, ένας άνθρωπος που επιδεικνύει συνεχόμενη υποτιμητική και χειριστική συναισθηματικά συμπεριφορά, υποδηλώνει μια ασυνείδητη αίσθηση προσωπικής ανεπάρκειας, ένα πολύ εύθραυστο και ευάλωτο εγώ, και μία προσωπικότητα δομημένη και οριοθετημένη γύρω από τον εαυτό της. 

Συνήθως, για να αναπληρωθεί η ανεπάρκεια του ατόμου, διαμορφώνεται η άμυνα της υποτίμησης, της μείωσης, της χειριστικότητας, της ανάγκης για έλεγχο, ώστε να ικανοποίησει το εγώ του.

Δημιουργώντας και επιβάλλοντας μία εικόνα κατωτερότητας των άλλων προσφέρει στον εαυτό του τον θαυμασμό και την δική του ανωτερότητα. Προφανώς, η όλη κριτική που επιδεικνύει είναι μία αποφυγή από τον αληθινό εαυτό του, μία αποφυγή από το να έρθει αντιμέτωπος με την κριτική προς τον εαυτό του.

Η ενσυναίσθηση προς τους άλλους εκμηδενίζεται διότι η ευαλωτότητα του άλλου τον φέρνει σε μια ανωτερότητα και δύναμη που υπερτερεί. 

Ο φόβος πίσω από τον ναρκισσιστικό πρόσωπο

Η σύνθεση αυτής της προσωπικότητας μακιγιάρει πολλές φορές έναν υποδυνείδητο φόβο, φόβο άλυτο και δυσφορικό απέναντι σε γεγονότα και καταστάσεις με τους γονείς του. Φόβος που καλλιεργείται μεσα από εντάσεις στο σπίτι, απειλές, συναισθηματικούς εκβιασμούς μεταξύ των γονέων, συναισθηματική παραμέληση, εγκατάλειψη, επιθετικότητα και βία.

Ο παιδικός αυτός φόβος φέρνει αντιμέτωπο το άτομο με την ανάγκη να επιβιώσει μόνο του χωρίς αληθινό στήριγμα, και εκεί ο ναρκισσισμός με τα στοιχεία της χειριστικότητας και της ανάγκης για έλεγχο και απαιτήσεις αρχίζει να ανθίζει ακριβώς για να μην ξαναβιώσει την ευαλωτότητα, τα τραύματά του, την αβοηθησία που ένιωθε, να είναι αυτός και κανένας άλλος. 

Το τρίπτυχο της εξιδανίκευσης - υποτίμησης - απόρριψης

Διακρίνονται κάποια συναισθηματικά στάδια από τα οποία περνάει η σχέση με έναν σύντροφο με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά:

Εξιδανίκευση: O σύντροφος αρχικά εκδηλώνει έναν εαυτό όπως τον φανταζόμαστε στην αυθεντική εκδοχή της συντροφικότητας. Είναι αγαπητικός, δείχνει φροντίδα, περιποίηση, τρυφερότητα, και κάνει τον άλλον να αισθάνεται μοναδικός, πολύτιμος, σημαντικός, και άξιος, μέσα από κοπλιμέντα και συζητήσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να υπάρξουν όμορφες κινήσεις, όπως εκπλήξεις, δώρα, προτάσεις γύρω από κοινά όνειρα, επαγγελματικά, οικογενειακά κτλ. 

Υποτίμηση: Η φάση της εξιδανίκευσης, όμως, διαδέχεται σύντομα την φάση της υποτίμησης. Η υποτίμηση μπορεί να πυροδοτηθεί από οτιδήποτε μπορεί να ερμηνεύσει το μυαλό ως απειλή για το εγώ του. Και τότε έχουμε μπροστά μας έναν άνθρωπο με αλλαγμένο χαρακτήρα που δυσκολευόμαστε να εξηγήσουμε. Γίνεται απότομος, το ύφος και το βλέμμα αποπνέουν μία επιθετική και εχθρική ενέργεια, κατακλύζει τη συζήτηση γύρω από έντονη κριτική, κατηγορία, υποτίμηση των σκέψεων, των συναισθημάτων, των συμπεριφορών, των επιτευγμάτων και γενικότερα της συνολικής εκτίμησης του συντρόφου. Αυτή η συμπεριφορά έχει ως υποσυνείδητο σκοπό να προκαλέσει στον άλλον ενοχές, αισθήματα ντροπής και ελατωμματικότητας. Να φέρει δηλαδή τον άλλον σε μία στρεβλή θέση ότι προκαλεί κάτι πολύ κακό θυματοποιώντας τον εαυτό του.

Απόρριψη: Το συναισθηματικό αυτό μοτίβο ολοκληρώνεται με την τελική απόρριψη. Εδώ, το άτομο ακυρώνει παντελώς τον άνθρωπο που έχει απέναντί του ως σύντροφο, τον παρουσιάζει πλέον ανίκανο και ανεπαρκή όσον αφορά τη σχέση, και εκμηδενίζει την όλη προσωπικότητά του σαν άνθρωπο.  

Η σχέση ποτέ δεν μπορεί να είναι ισότιμη

Η αλήθεια είναι ότι μία τέτοια σχέση δεν θα φημίζεται σχεδόν ποτέ ως μία δημοκρατική συνθήκη. Και αυτό γιατί ο υποτιμητικός σύντροφος δεν μπορεί υποσυνείδητα να επιβιώσει και να συνυπάρξει εάν δεν νιώθει κυρίαρχος. Τα πράγματα πρέπει να γίνονται πάντα με τον τρόπο που επιθυμεί ο ίδιος, αλλιώς δεν φαίνεται σωστό/αποδεκτό.

Οι προσδοκίες θα είναι σχεδόν πάντα πολύ υψηλές αδιαφορώντας για το εάν είναι ρεαλιστικές.

Για την ακρίβεια, οι υπερβολικές απαιτήσεις (πχ καθαριότητα σπιτιού, εργασία, άλλα καθήκοντα, ανάγκη προσφοράς και προσοχής ή άλλες συμπεριφορές,), θα δημιουργήσουν ένα αίσθημα ανημπόριας στην άλλη πλευρά. Συνεπώς εκπληρώνεται η ανάγκη του να νιώσει ο άλλος λιγότερο ικανός. Τίποτα δεν τον ικανοποιεί και σπάνια θα δείχνει ότι εκτιμά ότι προσφέρει η άλλη πλευρά. 

Ένα θυματοποιημένο παιδί που δεν ξέρει πως να αγαπάει

Ο νάρκισσος/υποτιμητικός άνθρωπος βιώνει τη ζωή ως ένα κυνήγι προστασίας και επικάλυψης κάθε ψεγαδιού της αυτοεικόνας του. Δεν αντέχει να αντιμετωπίσει τον αληθινό εαυτό και χτίζει έναν ψευδή εαυτό, καμουφλαρισμένο και σκληρά αμυνόμενο προς τους ανθρώπους. Επί της ουσίας, ο φόβος εδώ νικάει την ικανότητα για αγάπη. Φοβάται να ανοιχτεί, να δείξει ευαισθησίες, ενσυναίσθηση, φοβάται να πληγωθεί, να κριθεί, να αξιολογηθεί, να αμφισβητηθεί, να νιώσει φόβο.

Μέσω της κυριαρχίας παλεύει να τυλίξει στα δίχτυα του τον άλλον για να μην φύγει εύκολα από τη ζωή του, και για αυτό σε αρκετές περιπτώσεις τα άτομα αυτά συντροφεύονται με ανθρώπους που αντίστοιχα έχουν την ανασφάλεια ότι πρέπει να είναι δοτικοί, να θυσιάζονται για τον άλλον, και άλλα χαρακτηριστικά που κουμπώνουν στις ανασφάλειες του ναρκισσιστή.

Αυτές οι σχέσεις μπορούν να γίνουν εξαρτητικές, και παρόλες τις εντάσεις ο ένας να μην μπορεί και να μην θέλει να κάνει χωρίς τον άλλον.

Ο φόβος αυτός λοιπόν είναι που μετουσιώνεται σε ναρκισσισμό. Ένας φόβος που κουρνιάζει καλά μέσα στη ψυχική φωλιά ενός παιδιού που υπήρξε και ένιωσε θύμα δυσμενών εμπειριών και γεγονότων, που το ίδιο υπέστη συναισθηματική κακοποίηση, που το ίδιο κρίθηκε αυστηρά, που δεχόταν συγκρίσεις, ταπείνωση ή που δεν ήταν ποτέ οριοθετημένο.

Ο θυμός προς τον σύντροφος είναι ουσιαστικά ο θυμός προς τους γονείς  και η απογοήτευση προς την ανεπάρκεια του εαυτού. Και κάθε φορά που θυμώνει, απαιτεί, χειραγωγεί προσπαθεί να κυριαρχήσει απέναντι στο φόβο και τους γονείς. 

Πως μπορούμε να προσεγγισουμε αυτή τη σχέση; 

Πολλά ερωτήματα περνάνε από το μυαλό μας που μας βασανίζουν και μας ανακυκλώνουν σε ένα μοτίβο αδιεξοδου και ανάμεικτων συναισθημάτων, 'να ανέχομαι αυτή την κατάσταση; να τον απαντάω όταν μου κεφράζεται άσχημά ή να φεύγω; πως πρέπει να του συμπεριφέρομαι; 

Εφόσον βρίσκεστε σε μία τέτοια σχέση, χρειάζεται ψυχραιμία και όχι εν βρασμώ αποφάσεις και αντιδράσεις. 

Προσπαθήστε να ζυγίσετε τα υπέρ και κατά αυτής της σχέσης σε κάθε επίπεδο. Να υπερασπίζεστε τον εαυτό σας, τις δικές σας ανάγκες, να βάζετε τα δικά σας όρια, και το πιο δύσκολο σε αυτό είναι το πως η συναισθηματική και λεκτική επίθεση/κακοποίηση δεν θα σας καταβάλλει, προστατεύοντας τη δική σας αυτοεκτίμηση και ψυχική ισορροπία. Μια πιο ειδική καθοδήγηση ως προς το πως θα διαχωρίζετε τον εαυτό σας από την συμπεριφορά του συντρόφου θα ήταν πολύτιμη. 

Η αυτοφροντίδα είναι κάτι που δεν πρέπει να παραμελούμε, και προπαντώς να έχουμε μία σαφή εικόνα και εκτίμηση για τον εαυτό μας για το ποιοί είμαστε και τί αξίζουμε ανεξαρτήτως συμπεριφορών και τρίτων παραγόντων. Πολλές φορές η χρήση του χιούμορ πάνω στα υποτιμητικά σχόλια βοηθάει στο να περάσει πιο μαλακά η επιθετική συμπεριφορά και να μην εξελιχθεί ένα επεισόδιο σε πιο έντονο και βαρύ. Έτσι, θα βοηθηθείτε να πάρετε πιο εύκολα απόσταση από την υποτίμηση, υπενθυμίζοντας στον εαυτό σας ότι εκείνη τη στιγμή μιλάτε με το εγώ του άλλου και όχι τον ίδιο, άρα δεν έχει και νόημα.

Τί σημαίνει για μένα να έχω σχέση με αυτόν τον σύντροφο; 

Είναι δύσκολο εγχείρημα να παλεύει κανείς με έναν υποτιμητικό σύντροφο. Είναι μία ευκαιρία ίσως, να ανακαλύψετε τι μπορεί να σας συνδέει με αυτόν τον άνθρωπο, τί ανάγκες σας αναπληρώνει, εάν αυτή η προσωπικότητα αντανακλά προσωπικές ανασφάλειες, τραύματα ή μοτίβα συμπεριφορών από τους δικούς σας γονείς, τί σημαίνει για εσάς αυτή η σχέση.

Αν ένας άνθρωπος δεν έχει αγαπηθεί, είναι δύσκολο να περιμένουμε να αγαπήσει με τον τρόπο που θέλουμε. Το ίδιο ισχύει και για την άλλη πλευρά. Μέσα από τον άλλον καθρεφτίζεται ο εαυτός μας, και η αυτογνωσία συνιστά πάντα τον καλύτερο γνώμονα συνειδητών επιλογών για το χτίσιμο ουσιαστικών και ανθεκτικών σχέσεων στη ζωή μας, που θα σεβόμαστε και θα απολαμβάνουμε. 

Πηγή:

Foster, J. D., & Brunell, A. B. (2018). Narcissism and romantic relationships. In Handbook of trait narcissism: Key advances, research methods, and controversies (pp. 317-326). Cham: Springer International Publishing. 

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Παναγιώτα Ντελιοπούλου - Ψυχολόγος

Παναγιώτα Ντελιοπούλου: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Είμαι η Ντελιοπούλου Παναγιώτα και σας καλοσωρίζω σε αυτό το μοναδικό θεραπευτικό ταξίδι, όπου μαζί σαν συνοδοιπόροι θα εστιάσουμε στα προβλήματα που σας απασχολούν, ώστε μέσα από αυτά να γίνετε ο θεραπευτής του εαυτού σας.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαχείριση Θυμού Εθισμός

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...